Zasady Prawne

UWAGI OGÓLNE

1. Cel i Rola Konstytucji

Istnienie konstytucji jako takiej jest widoczną pochodną teorii umowy społecznej opracowanej jeszcze w epoce wczesnego oświecenia przez Thomasa Hobbesa („Lewiatan“ 1651), dopracowanej przez Johna Locke’a („Dwa traktaty o rządzie” 1690), a później rozbudowanej przez Jean-Jacques Rousseau („Umowa Społeczna” 1762). Teoria ta mówi, że państwa powstają w wyniku umowy społecznej (ang. social contract) grupy ludzi, która zgadza się przenieść część swoich naturalnych praw na nowo powstały apart państwowy w zamian za to, że apart ten zapewni im bezpieczeństwo przed zagrożeniami wewnętrznymi i zewnętrzynymi. Docelowo, państwo podejmuje się chronić ludzkie życie, wolność i własność prywatną (ang. life, liberty and property), a obywatele podejmują się przestrzegać ustanowionego prawa, nawet jeśli odbiera im ono część ich naturalnej wolności. Umowa społeczna jest oczywiście konceptem abstrakcyjnym i nigdy nie została zawarta w sensie formalnym czy realnym – jest to tylko teoria, która tłumaczy istnienie państw oraz określa ich podstawowe zadania w stosunku do obywateli. O ile sama umowa społeczna nigdy nie została formalnie sporządzona, manifestuje się ona w sposób namacalny właśnie w postaci ustawy zasadnicznej. Konstytucja jest de facto załącznikiem do takiej umowy społecznej, który w sposób szczegółowy określa zasady jej funkcjonowania. Z jednej strony ustawa zasadnicza wylicza funkcje i zadania aparatu państwowego, a z drugiej określa dokładnie które wolności obywatelskie mogą być ograniczone przez państwo podczas wykonywania tych funkcji i zadań, a które nie.

Głównym celem przedstawionego Projektu Konstytucji RP jest stworzenie takiego ustroju prawnego i politycznego, który położy podwaliny pod stabilną władzę państwową, ale jednocześnie bedzie skutecznie chronił prawa i swobody obywatelskie. Odnalezienie złotego środka między tymi dwoma przeciwstawnymi celami nie jest zadaniem prostym. Niezrównoważona ustawa zasadnicza może doprowadzić do państwa totalitarnego, lub przynajmniej autorytarnego, poprzez zbytnie umocnienie władzy publicznej kosztem wolności obywatelskich, lub, z drugiej strony, dać początek bezprawiu i anarchii gdzie administracja publiczna jest zbyt słaba, żeby zapewnić ład i porządek w granicach państwa. W tym celu, przedstawiony Projekt Konstytucji RP ogranicza zadania władzy państwowej głównie do zapewnienia bezpieczeństwa wewnętrzengo i zewnętrzengo państwa poprzez możliwość oddziaływania wyłącznie w kilku wyznaczonych obszarach.

 

2. Format Konstytucji

Proponowana Konstytucja RP jest napisana z zachowaniem kilku podstawowych zasad pisania ustawy zasadnicznej. Po pierwsze, dokument ten używa stosunkowo prostego języka i ma prostą strukturę dzięki czemu powinien być zrozumiały dla osób bez wyszktałcenia prawniczego. Po drugie, propronowana Konstytucja RP używa bezpośredniego języka, który w sposób jednoznaczny określa uprawnienia i obowiązki podmiotów publicznych unikając zapisów, które można dowolnie interpretować. Zaspisy zawierają bezpośrednie zakazy i nakazy, a nie zalecenia czy sugestie. Po trzecie, proponowana Konstytucja RP odgórnie ustala kształt i zakres kompetencji władzy państwowej, przez co zmniejsza ryzyko ciągłego rozszerzania kompetencji organaów publicznych kosztem wolności obywatelskich.

Proponowana Konstytucja RP jest stosunkowo długa, na pewno dłuższa niż Konstytucja Stanów Zjednoczonych, ale nie jest jednak znacząco dłuższa niż inne obowiązujące obecnie nowoczesne ustawy zasadnicze. Z jednej strony, należy dążyć do stworzenia jak najkrótszej ustawy zasadniczej, jako najbardziej przejrzystej. Z drugiej strony, takie dążenie nie może odbywać się kosztem innych celów. Jednym z takich celów jest chęć zapobiegnięcia niekontrolowanego rozrostu aparatu państwowego. Wymaga to przede wszystkim dokładnego (a przez to obszernego) opisania funkcji, które poszczególne organy publiczne mogą pełnić, nie pozostawiając żadnych niedopowiedzeń, które mogą być poźniej wykorzystane do poszerzenia kompetencji aparatu państwowego. Dodatkowo, kontrola aparatu państwowego zabezpieczona jest poprzez zawarcie w proponowanej Konstytucji RP listy praw i swobód obywatelskich, których władza państwowa nie może naruszyć. Naturalnie, im dłuża taka lista, tym mniejszy zakres działalności władzy państwowej. Obydwa elementy wydłużają tekst dokumentu, robią to jednak w przemyślanym celu, który powienien być uważany za nadrzędny wobec celu utrzymania całkowitej ilości stron poniżej jakiejś odgórnie narzuconej granicy.

 

FUNDAMENTALNE ZASADY

1. Decentralizacja Władzy

Prawdopodobnie najważniejszą cechą proponowanej Konstytucji RP jest silna decentralizacja władzy państwowej. Projekt ten wyznacza Władzę Samorządową jaką pierwotną władzę publiczną, a Władzę Centralną jako uzupełnienie władzy lokalnej. Mimo tego, dokument nadal zachowuje zasadę unitarności państwa. Taki podział kompetencji skutkuje większą kontrolą społeczną sprawowanej władzy oraz większą różnorodnością, a co za tym idzie konkurencją, między lokalnymi ośrodkami władzy publicznej. Ma to w założeniu dorpowadzić do stworzenia lepszych warunków bytu dla mieszkańców i jednocześnie pozwolić na obszerniejsze dostosowywanie zasad panujących w danej wspólnocie do poglądów społecznych jej mieszkańców. Silny podział władzy na Władzę Samorządową i Władzę Centralną powoduje też wzajemne ograniczanie się tych dwóch skupisk władzy poprzez wzajemne strzeżenie swoich kompetencji i źródeł finansowania.

 

2. Trójpodział Władzy

Oprócz silnego podziału wertykalnego na Władzę Samorządową i Władzę Centralną RP, proponowana Konstytucja RP wprowadza również w stosunku do władzy państwowej głęboki podział horyzontalny. Polega on na koncepcji trójpodziału władzy jako dodatkowej gwarancji równowagi sił. Trójpodział władzy na władzę ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą gwarantuje, że żaden z tych ośrodek nie uzyska despotycznych uprawnień. James Madison w „Federaliście nr 51″ określił to jako zjawisko, w którym ambicja przeciwstawia się ambicji, powodując, że obydwie ograniczają się wzajemnie. Tym samym, zarówno Władza Samorządowa jak i Władza Centralna RP składają się z organów, które pełnią funkcji legislacyjne, wykonawcze i sądownicze. Obydwa skupiska władzy posiadają również organy leżące pomiędzy tymi trzema tradycyjnymi funkcjami, a które cieszą się dużą dozą niezależności, co sprzyja prawidłowemu wykonywaniu wyznaczonych obowiązków.

 

3. Państwo Prawa

Kolejną zasadą mającą znaczący wpływ na kształ interakcji pomiędzy organami władzy państwowej jest tzw. państwo prawa (ang. the rule of law). Jest to koncepcja uzupełniająca trójpodział władzy i mająca wpływ na jego funkcjonowanie w przypadkach interakcji na linii obywatel – państwo. W najprostrzym ujęciu, zasada ta dyktuje, że instytucje państwowe mogą działać wyłącznie na podstawie i w granicach prawa. Ponadto, jednak, państwo prawa wymaga dwustopniowego podejścia do działalności organów publicznych. Po pierwsze, wymaga się żeby każde oddziaływanie władzy wykonawczej na obywateli odbywało sie na podstawie aktów prawnych uchwalonych przez władzę legislacyjną, które mieszczą się w granicach konstytutyjności. Po drugie, każde takie oddziaływanie musi być każdorazowo zatwierdzone przez władzę sądowniczą. W zależności od sytuacji, może to następować jeszcze zanim dojdzie do takiej interakcji (np. w przypadku nakazów sądowych umożliwijących przeszukanie własności prywatnej wydawanych przez Sądy zanim takie przeszukanie faktycznie ma miejsce) lub post factum, gdzie obywatel bedący celem działań organów państwowych ma możliwości zaskarżenia takiej działalności przed Sądem w celu podważenia jej legalności i być może żądania odszkodowania.

 

4. Wybieralność i Kadencje Organów Państwowych

Pochodną zasady trójpodziału władzy jest również praktyka tworzenia organów państwowych, których członkowie są mianowani jednocześnie przez kilka różnych ośrodków władzy. W instytucjach kolegialnych oznacza to mianowanie równej częsci członków tychh instytucji przez kilka niezależnych od siebie organów państowych. Praktyka taka sprzyja niezawisłości tak mianowanych instytucji oraz uodparnia je na nagłe wachania ideologiczne (np. po wyborach). W proponowanej Konstytucji RP, założenia te są dobrze widoczne przy powoływaniu Wysokiej Komisji Sądowniczej (która ma w założeniu mianować Sędziów Sądów niższych instancji), która składa się z 15 członków mianowanych w trójkach przez 5 różnych organów publicznych. Dzięki takiemu rozwiązaniu, znacząco zwiększa się prawdopodobieństwo, że Sędziowie mianowani przez Wysoką Komisję Sądowniczą nie będą z nadania jednej opcji politycznej. Dodatkowo, brak korelacji między długością kadencji poszczególnych instytucji sprawia, że nagła zmiana nastrojów społecznych nie skutkuje całkowitą wymianą wszystkich kadr wszystkich organów państowych, a to sprzyja zachowaniu stabilności władzy (np. Wysoka Komisja Sądownicza działa w oparciu o kadencję 7 letnią, podczas gdy Sejm RP o kadencję 4-letnią, a Prezydent RP o kadencję 5-letnią). Część takich organów nadal będzie wypełniać swoje obowiązki w uprzednio wybranym składzie, co wymusza kooperację między instytucjami państwowymi wybranymi lub mianowanymi zgodnie z innymi trendami politycznymi.

 

5. Wolność od & Prawo do

Proponowany projekt Konstytucji RP, poprzez swoją Kartę Praw, zawiera obszerną listę praw przysługujących jednostce. Opiera się ona na koncepcji tzw. wolności negatywnej, tzn. wolności od ingerencji państwa w pewne dziedziny życia obywateli. Koncepcja ta rozpoznaje, że prawa przysługujące jednostce wynikają wyłącznie z natury ludziej i są nabywane samoczynnie przy narodzinach, a nie ofiarowane przez państwo. Taka koncepcja praw naturalnych jest widoczna w samej formie zapisu językowego, gdzie proponowana Konstytucja RP gwarantuje że „nikt nie podlega…” [ograniczeniu wolności działania w danym wymiarze] w przeciwieństwie do formuły „każdemu przysługuje prawo do,” która implikowałaby, że to państwo jest źródłem praw obywateli. Wszystkie główne prawa istniejące w społecznej świadomości takie jak prawo do zgromadzeń, do prywatności, do wyznawania relgii itd., są w istocie wolnościami od działaności pańśtwowej, która ograniczałaby możliwość gromadzenia się, prywatność czy wyznawania relgii.

Obok negatywnych praw naturalnych, proponowana Konstytucja RP przyznaje jeszcze pozytywne prawa proceduralne. Tutaj prawa są faktycznie tworem ustawy zasadnicznej. Prawa proceduralne przyznawane są obywatelom w sytuacjach gdzie władza pańśtwowa wchodzi z nimi w jakąkolwiek interakcję. Prawa proceduralne określają zasady takich interakcji tak, żeby apart państwowy, który ma naturalną przewagę nad jednostką ze względu na swoje uprawnienia, środki i personel, nie mógł jej stłamsić. Najlepszym przykładem (pozytywnych) praw proceduralnych są prawa przysługujące oskarżonemu w procesie karnym (np. prawo do adwokata itd). Tutaj państwo zmusza jednostkę do wejścia w interakcję poprzez wniesienie oskarżenia (przy oskarżeniach publicznych) i zadaniem praw proceduralnych jest zagwarantowanie sprawiedliwej metody przeprowadzania tej interakcji (w tym wypadku procesu karnego).

 

6. Prawo jako tarcza & Prawo jako miecz

Szeroko pojęte prawo, w tym prawo konstytucyjne, ma dwojaką naturę. Z jednej strony powinno służyć jako tarcza przeciw zakusom organów publicznych wobec praw i swobód obywatelskich. W tym kontekście, najważniejsza jest Karta Praw stanowiąca integralną część proponowanej Konstytucji RP, która strzeże wolności jednostki w stosunku do Władzy Publicznej opisując dokładnie sferę każdego człowieka, do której państwo nie ma wstępu (np. wolność wyznania). Z drugiej strony, prawo musi też działać jako miecz, tzn. dawać narzędzia do egzekwowania istniejących zasad współżycia w społeczeństwie wobec osób, które łamią takie zasady. Tutaj mowa głównie o prawie karnym, które umożliwia nakładanie sankcji na osoby, które nie stosują się do ogólnie przyjętych zasad koegzystowania z innymi ludźmi. W tym celu proponowana Konstytucja RP tworzy cały system wymiaru sprawiedliwości, ale co równie ważne, w dużym stopniu oddaje go do dyspozycji osób prywatnych, które czują się ofiarami przestępstw, poprzez szerokie możliwości przeprowadzania procesu karnego z oskarżenia prywatnego, priorytezując je nad oskarżeniem publicznym przeprowadzanym przez prokuratorów. Takie podejście jest przeciwieństwem obecnej filozofi prawa karnego w III RP, które obraca się wokół prokuratorów, prawie całkowicie zapominając o osobach najważniejszych w procesie karnym – o ofiarach przestępstw. Kluczowym dla każdego dobrze funkcjonującego państwa jest równowaga między tymi dwiema stronami prawa – między tarczą, a mieczem. Jeśli prawo staje się wyłącznie tarczą, prowadzi to do anarchi, a jeśli staje się wyłącznie mieczem, prowadzi to do tyranii. To właśnie nieproporcjonalna przewaga funkcji miecza nad funkcją tarczy jest powodem, dla którego prawo jako takie ma tak złą opinie w III RP.

 

ŹRÓDŁA TRADYCJI

Proponowana Konstytucja RP jest produktem połączenia najlepszych polskich, rzymskich oraz anglosaskich tradycji polityczno-prawnych. Tradycje takie zostały wspiasne do dokumentu w taki sposób, żeby były ze sobą kompatibilne i wzajemnie się uzupełniały.

 

1. Tradycje Polskie

Proponowana Konstytucja RP ma w założeniu wyprowadzić polskie prawo konstytucyjne ze ślepej uliczki, w którą zostało wprowadzone wraz z powstaniem Konstytucji III RP z 1997 roku. Wtedy wiele szkodliwych założeń i praktyk prawnych pochodzących częśto jeszcze z okresu PRLu otrzymało rangę konstytucyjną, co spowodowało trwały upadek autorytetu prawa w społeczeństwie. To powiedziawszy, nie oznacza to, że polskie prawodawstwo nie posiada żadnych efektywnych rozwiązań. Proponowana Konstytucja RP czerpie wiele inspiracji z rozwiązań prawnych II i III RP gdzie tylko to możliwe, w celu zachowania ciągłości tradycji i ograniczenia szoku kulturowo-prawnego związanego z przyjęciem pewnych tradycji wywodzących się spoza polskiej myśli konstytucyjnej.

Wysoka Komisja Sądownicza WKS jest modelowana na wzór istniejącej w III RP Krajowej Rady Sądowniczej przy jednoczesnym jej odpolitycznieniu poprzez zmianę sposobu powoływania jej członków oraz rozszerzeniu jej uprawnień co do nadzoru na sądownictwem niższych instancji.

Wysoka Komisja WyborczaWKW jest modelowana na wzór istniejącej w III RP Państwowej Komisji Wyborczej (PKW) utrzymując jej ogólne zadania i wprowadzając podobny sposób powoływania jej składu.

Kodeks Karny RP KK jako koncept jednego dokumentu opisującego wszystkie istniejące przestępstwa wraz z ich definicjami nie odbiega w założeniu od kształtu istniejącego w III RP Kodeksu Karnego (w przeciwieństwie do istniejącego w wielu krajach anglosaskich systemu tworzenia przestępstw przez poszczególne ustawy bez tworzenia jednego skonsolidowanego Kodeksu Karnego). 

Prawo krwi Proponowana Konstytucja RP utrzymuje system prawa krwi jako zbioru zasad przekazywania obywatelstwa RP z rodziców na dzieci (w przeciwieństwie do istniejącego w wielu krajach anglosaskich prawa ziemii).

Gminy Proponowana Konstytucja RP wprowadza głębokie zmieny do kształtu i zasad funkcjonowania Władzy Samorządowej, ale utrzymuje i jednocześnie wzmacnia Gminy jako podstawową jednostkę administracyjną Władzy Samorządowej (likwidując przy tym Powiaty).

Sądy PokojuProponowana Konstytucja RP wprowadza tzw. Sądy Pokoju, tzn. sądy najniższej instancji gdzie obradom przewodzi sędzia bez wykształcenia prawniczego, który rozwiązuje proste i lokalne spory prawne; takie rozwiązanie jest popularne w krajach anglosaskich, ale ma ono również długą tradycję w Polsce gdzie Sądy Pokoju z powodzeniem funkcjonowały w II RP.

Ława Przysięgłych Proponowana Konstytucja RP wprowadza Ławy Przysięgłych w procesach karnych w miejsce istniejących w III RP Ławników; podobnie jak z Sądami Pokoju, Ławy Przysięgłe są popularne w krajach anglosaskich, ale mają też długą tradycję w Polsce gdzie funkcjonowały w II RP.

Stany wyjątkoweProponowana Konstytucja RP przewiduje, przy jednoczesnej reformie, istnienie Stanów Wyjątkowych podobnych do tych istniejących w III RP.

 

2. Tradycje Rzymskie

System prawny każdego państwa wchodzącego w skład tzw. Zachodniej Cywilizacji (zwanej również Cywilizacją Łacińską) czerpie obszernie z rzymskich tradycji prawnych. Te tradycje są bardziej widoczne w krajach o tzw. kontynentalnych systemach prawnych (ang. civil law countries), takich jak Polska, ale ich ślady są też często widoczne w krajach anglosaskich (ang. common law countries). Proponowana Konstytucja RP czerpie głęboką inspirację z tradycji łacińskich dostosowując je do dzisiejszych realiów społeczno-prawnych. W większości dotyczy to zasad prowadzenia postępowania sądowego i innych aspektów działalności wymiaru sprawiedliwości.

Nieznajomość prawa szkodzi (łac. ignorantia iuris nocet) – sentencja ta oznacza, że nikt nie może uniknąć odpowiedzialności prawnej twierdząc, że nie był świadomy istnienia przepisów, które złamał; równocześnie żeby sentencja ta mogła być faktycznie praktykowana, należy ograniczyć ilość przepisów prawnych oraz poprawić ich transparentność i dostępność, tak żeby każdy obywatel mógł w łatwy sposób poznać swoje obowiązki w świetle prawa.

Nie wszystko, co dozwolone, jest uczciwe (łac. non omne quod licet honestum est) – sentencja ta odnosi się głównie do kształtu Kodeksu Karnego, który nie powinnien przewidywać karania absolutnie każdego możliwego nagannego zachowania, a jedynie te najpoważniejsze; innymi słowy, nie wszystkie niegodziwości powinny być uznawane za przestępstwa, ponieważ tworzy to de facto państwo policyjne, które posiada całkowitą kontrolę nad życiem obywateli.

Nie ma przestępstwa bez ustawy, nie można karać za czyn, który nie był zabroniony w momencie jego popełniania (łac. nullum crimen sine lege) – sentencja ta odnosi się do jednej z podstawowych zasad funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, która wymaga żeby każde przestępstwo z Kodeksu Karnego było tam umieszczone świadomie przez władzę ustawodawczą zgodnie z procedurami i zwyczajami legislacyjnymi zanim ktokolwiek może być postawiony w stan oskarżenia na jego podstawie.

Umów należy dotrzymywać (łac. pacta sunt servanda) – sentencja ta może być traktowana jako myśl przewodnia prawa umów i zobwiązań, które jest do pewnego stopnia uwzględnione w proponowanej Konstytucji RP; dokument odnosi się do prawa umów i zobowiązań chroniąc prawo obywateli do zawierania i egzekucji umów między sobą wzajemnie oraz prawo do sporządzania i egzekucji testamentów, bez żadnej ingerencji państwa w ich treść.

Chcącemu nie dzieje się krzywda (łac. volenti non fit iniuria) – sentencja ta leży u podstaw wymiaru sprawiedliwości przewidzianego przez proponowaną Konstytucję RP, zwłaszcza w zakresie wytyczenia granic Kodeksu Karnego; przy zastosowaniu tej sentencji, Kodeks Karny nie zawiera żadnych przestępstw (z kilkoma wyjątkami), które można popełnić bez wyrządzania krzywdy innej osobie, w tym poprzez zachowanie, na które inne osoba świadomie wyraziła zgodę.

Wszystkie ustawy i wszystkie prawa pozwalają bronić się przed siłą przy pomocy siły (łac. vim vi defendere omnes leges omniaque iura permittut) – sentencja ta odnosi się do szeroko rozumianego prawa do samoobrony, które proponowana Konstytucja RP gwarantuje w poszerzonej formie, zwłaszcza w graniach własnej posesji, tak żeby nikt nigdy nie wahał się bronić swojego domostwa przed napastnikami.

Prawo nie działa wstecz (łac. lex retro non agit) – sentencja ta odnosi się do zasad funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości gdzie nikt nie może być pociągnity do odpowiedzialności za złamanie prawa, które nie było jeszcze ustanowionym prawem w czasie, w którym do jego złamania miałoby dojść.

Zakaz powtórnego karania za ten sam czyn (łac. ne bis in idem) – sentencja ta odnosi się do zasad funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości gdzie nikgo nie wolno karać więcej niż raz za to samo przewinienie; w szerszym znaczeniu, oznacza to również zakaz kwalifikowania jednego czynu zabronionego jako więcej niż jednego przestępstwa w akcie oskarżenia.

Nikt nie musi oskarżać siebie samego (łac. accusare nemo se debet) – sentencja ta odnosi się głównie do zasad prowadzenia postępowania sądowego gdzie podejrzany lub oskarżony nie może być przymuszany do składania wyjaśnień i, jeśli wybierze zachowanie milczenia, nie mogą z tego wynikać żadnego negatywne dla niego konsekwencje.

Należy wysłuchać także drugiej strony (łac. audiatur et altera pars) – sentencja ta odnosi się głównie do zasad prowadzenia postępowania sądowego gdzie obydwie strony sporu muszą mieć równe szanse na zaprezentowanie swoich racji przed bezstronnym Sędzią.

Wątpliwości należy rozstrzygać na korzyść oskarżonego (łac. in dubio pro reo) – sentencja ta odnosi się głównie do zasad prowadzenia postępowania sądowego gdzie każdy oskarżony musi być uznany za niewinnego do czasu udowodnienia winy ponad wszelką uzasadnioną wątpliwość.

Nikt nie może być sędzią we własnej sprawie (łac. nemo iudex in causa sua) – sentencja ta odnosi się głównie do zasad prowadzenia postępowania sądowego gdzie żaden sędzia nie może brać udziału w procesie sądowym, co do wyniku którego ma jakiś prywatny interest.

Niech sędzia nie wychodzi ponad żądanie stron (łac. Ne eat iudex ultra petita partium) – sentencja ta określa uprawnienia Sędziego w procesie sądowym ograniczając jego rolę do biernego rozstrzygania sporów na podstawie informacji udzielonych przez strony sporu bez aktywnego dociekania dalszych faktów.

 

3. Tradycje Anglosaskie

Kraje anglosaskie są szeroko postrzegane jako będące w największym stopniu oparte o zasady państwa prawa. Wynika to głównie z anglosaskiego systemu prawnego (ang. common law), który pozwala obywatelom na skuteczne rozstrzyganie sporów nie tylko między sobą wzajemnie, ale również z organami państwowymi. Kraje takie jak Wielka Brytania czy Stany Zjednoczone zawsze są umieszczane na szczytach rankingów oceniających działanie wymiaru sprawiedliwości. Nie jest to bynajmniej sprawa przypadku. W związku z tym, proponowana Konstytucja RP czerpie wiele inspiracji z anglosaskich tradycji, szczególnie w ramach konstruowania efektywnego wymiaru sprawiedliwości oraz balansowania władzy wykonawczej i ustawodawczej.

System precedensu sądowego (ang. stare decisis) – Proponowana Konstytucja RP ustanawia jednolity system sądownictwa skupiając władzę sądowniczą najwyższej instancji w jednym Sądzie Najwyższym, którego orzeczenia są wiążące dla wszystkich sądów niższej instancji w ramach działania precendesu sądowego.

Zasada równości stron (ang. equality of arms) – Proponowana Konstytucja RP wprowadza całkowitą równość stron w sporach sądowych, przez co prokuratorzy nie posiadają żadnej przewagi nad oskarżonymi w sprawach karnych, a rolą sędziego jest bierne prowadzenie przewodu sądowego ograniczając się do wysłuchania stron i zapewnienia równowagi między stronami postępowania.

Obrońcy publiczni (ang. public defenders) – Proponowana Konstytucja RP ustanawia instytucję Obrońców Publicznych, którzy są zatrudnieni przez Sądy oraz bezpłatni przypisywani wszystkim podejrzanym i oskarżonym w procesie karnym dla asysty w kontaktach z organami Władzy Publicznej; system ten jest dużo bardziej efektywny od funkcjonującego obecnie w III RP systemu retrospektywnego pokrywania kosztów prywatnie opłaconego obrońcy.

System prezydencki (ang. presidential system) – Proponowana Konstytucja RP wprowadza system prezydencki jako sposób na zorganizowanie relacji między władzą wykonawczą, a ustawodawczą; system prezydencki oznacza dużą efektywność sprawowania władzy, siłny mandat poparcia społecznego dla władzy wykonawczej oraz wyraźną separację od władzy ustawodawczej, co sprzyja trójpodziałowi władzy.

Lokalni Prokuratorzy (ang. District Attorneys) – Proponowana Konstytucja RP, w odniesieniu do funkcjonowania prokuratury, przesuwa środek ciężkości z Prokuratora Generalnego na lokalnych prokuratorów wybieranych w lokalnych wyborach; rozwiązanie takie umożliwia odpolitycznienie prokuratury, co jest jedną z największych bolączek wymiaru sprawiedliwości III RP, i zapewnia większy wpływ obywateli na działalność wymiaru sprawiedliwości.

Prawo do samoobrony (ang. self-defence) – Proponowana Konstytucja RP znacząco poszerza prawo do samoobrony, zwłaszcza na terenie własnej posesji, dzięki czemu nikt broniący swojego domostwa nie musi obawiać się , że to on zostanie postawiony przed sąd, a nie włamywacz.

Sądy Pokoju (ang. Justices of the Peace) – Sądy Pokoju nie są tradycją obcą Polsce (funkcjonowały w II RP), ale obecnie są praktykowane głównie w krajach anglosaskich; wprowadzenie Sądów Pokoju z wybieralnym w lokalnych wyborach Sędzią Pokoju, który będzie przewodził najprostrzym sporom sądowym, znacznie wzmacnia udział elementu społecznego w funkcjonowaniu wymiaru sprawiedliwości przez co czyni go bardziej transparentnym.

Ława Przysięgłych (ang. Juries) – Ława Przysięgłych nie jest tradycją obcą Polsce (funkcjonowały w II RP), ale obecnie instytucja ta istnieje głównie w krajach anglosaskich; jej głównym zadaniem jest zwiększenie udziału obywateli w sprawowaniu władzy sądowniczej, co sprzyja ograniczeniu samowoli sędziów oraz zwiększa transparentność całego wymiaru sprawiedliwości.