Uzasadnienie

ORGANY WŁADZY PAŃSTWOWEJ

 

1. Władza Samorządowa

Władza Samorządowa opiera się na Gminie jako podstawową jednostkę ustroju terytorialnego. Gmina może być terytorialna (obejmująca obszary niemiejske i małe miasteczka), gdzie każda Gmina ma od 40 do 100 tys. mieszkańców, lub miejska (obejmuąca każde duże miasto mające co najmniej 100 tys. mieszkańców). Każda Gmina posiada swój zestaw organów publicznych takich jak:

  • Rada Gminy / Rada Miasta: organ uchwałodawczy skłądający się z 5-15 Radnych (w Gminach terytorialnych) lub 15-35 Radnych (w Gmianach miejskich) wybieranych na 3-letnie kadencje przez mieszkańców Gminy;
  • Wójt / Burmistrz: organ wykonawczy Gminy wybierany na 3-letnie kadencje przez mieszkańców Gminy;
  • Sąd Pokoju: organ sądowniczy rozpatrujący drobne sprawy karne i cywilne składający się z Sędziów Pokoju (Sędziów amatorów bez wyksształcenia prawniczego) wybieranych na 6-letnie kadencje przez mieszkańców Gminy;
  • Prokuratura Gminy: organ wnoszący oskarżenia w sprawach kryminalnych, na czele którego stoi Prokurator Gminy wybierany na 4-letnie kadencje przez mieszkańców Gminy;
  • Siły Porządkowe Gminy: organ dbający o zapewnienie porządku i bezpieczeństwa na terenie Gminy, na czele którego stoi Szeryf Gminy mianowany na to stanowisko przez Wójta (Gminy terytorialnej) lub Burmistrza (Gminy miejskiej);
  • Siły Obrony Terytorialnej Gminy: organ militarny w sile kompanii podlegający Wójtowi (Gminy terytorialnej) lub Burmistrzowi (Gminy miejskiej) zapewniający bezpieczeństwo przed zagrożeniami paramilitarnymi oraz wsparcie w czasie klęsk naturalnych.

Zadania Władzy Samorządowej ograniczone są do funkcji obowiązkowych takich jak:

  • Zapewnienie porządku i bezpieczeństwa na poziomie lokalnym;
  • Ochrona mienia prywatnego;
  • Ochrona nietykalności osób prywatnych;
  • Ochrona prywatności osób pywatnych;
  • Regulowanie oficjalnych symboli lokalnych;
  • Regulowanie prowadzonych rejestrów;
  • Regulowanie wybranych podatków i danin państwowych;
  • Utrzymywanie Sądów Pokoju;
  • Utrzymywanie lokalnych oddziałow Obrony Terytorialnej Gminy;
  • Utrzymywanie lokalnych Służb Porządkowych Gminy;
  • Utrzymywanie służb ratunkowych i przeciwpożarowych;
  • Utrzymywanie aresztów i więzień lokalnych;
  • Wykonywanie zadań powierzonyc przez Władzę Centralną RP w ramach kompetencji Władzy Centralnej RP.

Władza Samorządowa może również wykonywać następujące zadania w ramach dostępności środków:

  • Utrzymywanie infrastruktury transportowej i energetycznej o charakterze lokalnym;
  • Opieka nad zwierzętami;
  • Ochrona środowiska naturalnego;
  • Prowadzenie szkół niższych;
  • Prowadzenie domów opieki, zakładów zamkniętych oraz domów dla osób starszych;
  • Regulowanie świadczenia usług i wymiany towarów;
  • Dofinansowanie edukacji i opieki zdrowotnej osób prywatnych.

 

Poza Gminą, jako podstawową jednostką administracyjną Władzy Samorządowej, mogą istnieć również jednostki niższego szczebla jeśli Gmina takie stworzy na swoim terytorium. Musi im jednak jedoczneśnie przyznać finansowanie w ramach przychodów własnych.

Uzasadnienie: Oparcie aparatu państwowego w pierwszej kolejności o Władzę Samorządową ma doniosłe skutki dla funkcjonowania całego państwa. Po pierwsze, z natury, Władza Samorządowa jest bliższa obywatelom i podlega ściślejszej kontroli społecznej. Po drugie, Władza Samorządowa, tworzona na poziomie Gminy, łatwiej dostosowuje się do lokalnej społeczności dając możliwość odzwierciedlenia historycznych i społecznych różnic na obszarach kraju. Po trzecie, przy oparciu Władzy Samorządowej o wysoką liczbę Gmin, rozwinie się w sposób naturalny konkurencja między Gminami o najlepsze warunki życiowe, co będzie sprzyjać ogólnemu wzrostowi poziomu życia przeciętnego obywtela. Tak uformowana Władza Samorządowa, wyposażona w typowe dla apartu państwowego organy administracyjne, będzie spełniać najważniejsze funkcji państwa, a Władza Centralna RP będzie tylko jej dopełnieniem w zakresie zjawisk ogólnokrajowych.

2. Władza Centralna RP

Władza Centralna RP jest uzupełnieniem Władzy Samorządowej i jest odpowiedzialna za zadania strategiczne istotne dla państwa jako całości. Władza Centralna RP ma swój własny zestaw organów państwowych takich jak:

  • Sejm RP: organ ustawodawczy wybierany na 4-letnie kadencje składający się z nie więcej niż 400 Posłów RP;
  • Prezydent RP: organ wykonawczy wybierany na 5-letnie kadencje bezpośrednio nadzorujący Departamenty (Ministerstwa) wchodzące w skład Gabinetu RP;
  • Sąd Dystryktu: organ sądowniczy rozpatrujący poważne sprawy karne i cywilne składający się z Sędziów Dystryktu mianowanych dożywotnio przez Wysoką Komisję Sądowniczą.
  • Sąd Apelacyjny: organ sądowniczy drugiej instancji rozpatrujący odwołania z Sądów Pokoju i Sądów Dystryktu składający się z Sędziów Apelacyjnych mianowanych dożywotnio przez Wysoką Komisję Sądowniczą spośród doświadczonych Sędziów Dystryktu;
  • Sąd Najwyższy: organ sądowniczy najwyższej instancji rozpatrujący odwołania z Sądów Apelacyjnych składający się z 7 Sędziów Najwyższych mianowanych dożywotnio przez Prezydenta RP spośród doświadczonych Sędziów Apelacyjnych;
  • Prokuratura Generalna RP: organ wnoszący oskarżenia w sprawach karnych, na czele którego stoi Prokurator Generalny RP mianowany na 7-letnią kadencję przez Prezydenta RP;
  • Naczelny Radca Republiki: organ doradczy reprezentujący organy władzy wykonawczej w sporach administracyjnych i udzielający porad prawnych Prezydentowi RP co do jego uprawnień i obowiązków;
  • Siły Porządkowe RP: organ dbający o zapewnienie bezpieczeństwa państwu jako całości, na czele którego stoi Komendant Główny RP mianowany przez Prezydenta RP;
  • Siły Zbrojne RP: organ militarny stojący na straży Konstytucji i dbający o integralność terytorialną państwa.

Zadania Władzy Centralnej RP ograniczone są do obowiązkowych funkcji takich jak:

  • Regulowanie Kodeksu Karnego RP;
  • Regulowanie obywatelstwa RP;
  • Regulowanie symboli narodowych;
  • Regulowanie napływu osób na terytorium RP;
  • Regulowanie prowadzonych rejestrów;
  • Regulowanie wybranych podatków i danin państwowych;
  • Regulowanie przepływu towarów i usług przez granicę terytorium RP;
  • Regulowanie działalności osób prawnych o statusie monopolu;
  • Prowadzenie polityki zagranicznej państwa;
  • Ochrona granic państwa;
  • Zarządzanie przestrzenią powietrzną, wodami rzecznymi i wodami terytorialnymi państwa;
  • Zwalczanie przestępczości zorganizowanej;
  • Zwalczanie zagrożeń wywiadowczych;
  • Zwalczanie handlu ludźmi i organami;
  • Zwalczanie zagrożeń terorystycznych;
  • Utrzymywanie Sądów Dystryktu, Sądów Apelacyjnych i Sądu Najwyższego;
  • Utrzymywanie Sił Zbrojnych RP;
  • Utrzymywanie centralnych Sił Porzadkowych RP;
  • Utrzymywanie aresztów i więzień centralnych.

Władza Centralna RP może również wykonywać następujące zadania w ramach dostępności środków:

  • Utrzymywanie infrastruktury transportowej i energetycznej o charakterze ponad-lokalnym;
  • Regulowanie użytkowania, wydobywania i handlu surowcami paliwowymi i energetycznymi;
  • Regulowanie wykorzystania materiałów wybuchowych i toksycznych oraz stanowiących zagrożenie biologiczne lub o charakterze broni wielkokalibrowej.
  • Regulowanie waluty narodowej;
  • Utrzymywanie uczelni wyższych i ośrodków naukowych.

UzasadnienieWładza Centralna RP jest dopełnieniem Władzy Samorządowej, a jej funkcji dotyczą wyłącznie zjawisk ogólnokrajowych oraz polityki zagranicznej. Każda władza centralna z definicji jest w swoistym oddaleniu obywateli oraz do pewnego stopnia poza ich bezpośrednią kontrolą i dlatego jej funkcje powinny ograniczać się do działań, które nie regulują drobnych aspektów życia obywateli. Władza Centralna RP posiada organy administracyjne, które w dużym stopniu odzwierciedlają organy Władzy Samorządowej. Dlatego funkcji Włądzy Centralnej RP odnoszą się do spraw takich jak stosunku międzynarodowe, ochrona przez teroryzmem czy gospodarka obszarami naturalnymi rozciągającymi się na powierzchni wielu Gmin, jak np rzeki.

A. Sejm RP

Władza ustawodawcza w ramach Władzy Centralnej RP skupiona jest w jednoizbowym Sejmie RP. Składa się on z nie więcej niż 400 Posłów RP wybranych w następujących proporcjach:

  • Jeden Poseł RP z każdej Gminy terytorialnej;
  • Jeden Poseł RP na każde 100 tys. mieszkańców Gminy miejskiej;
  • Jeden Poseł RP na każde 500 tys. osób posiadających obywatelstwo RP zamieszkujących poza terytorium RP na obszarze jednego państwa.

Posłowie RP podlegają odwołaniu przez wyborców okręgu, który reprezentują w kązdej chwili na drodze referendum zaproponowanego przez co najmniej 3 tys. mieszkańców (jeśli Gminy terytorialnej) lub 6 tys. (jeśli okręgu Gminy miejskiej lub zagranicznego okręgu wyborczego). W takich przypadkach ogłasza się wybory uzupełniające.

Posłom RP przysługuje immunitet poselski uprawniający tylko do tymczasowego opuszczenia aresztu w celu wzięcia udziału w pracach Sejmu RP, z wyjątkiem gdzie Sąd wydający nakaz aresztowania stwierdzi, że naraziłoby to jakąkolwiek osobę na niebezpiczeństwo lub gdzie istnieje wysokie ryzyko, że Poseł RP utrudniałby śledzctwo. Immunitet poselski nie chroni przed karami administracyjnymi takimi jak mandaty lub grzywny. 

Posłowie RP nie mogą zajmować żadnego innego stanowiska w organach Władzy Publicznej i nie mogą zmienić swojego wynagrodzenia w czasie jednej kadencji Sejmu RP. Kadencja Sejmu RP trwa zawsze 4 lata i nie może zostać skórcona, a jego sesja jest niezależna od innych organów Władzy Publicznej.

Głównym zadaniem Sejmu RP jest uchwalanie 2 typów aktów prawnych: ustaw i rezolucji. Obydwa typy mogą być proponowane przez:

  • co najmniej 1/4 całkowitej liczby Posłów RP;
  • jakąkolwiek Radę Gminy lub Radę Miasta;
  • Prezydenta RP;
  • co najmniej 100 tys. obywateli RP.

W celu ograniczenia tempa legislacji, każdy projekt ustawy Sejmu RP musi być ogłoszony publicznie co najmniej 21 dni przed głosowaniem, swobodnie debatowany bez żadnego narzuconego ograniczenia czasowego, odczytany w całości przed głosowaniem z mównicy sejmowej oraz musi zawierać informacje, zgodnie z którą kompetencją Władzy Centralnej RP (wymienionych wyżej) jest proponowany. Tak uchwalony projekt ustawy podlega prawu Weta przez Prezydenta RP, które może zostać odrzucone przez Sejm RP większością 2/3 głosów.

Drugim typem aktów prawnych uchwalanych przez Sejm RP są rezolucje, które pozbawiają mocy prawnej Rozporządzenia Prezydenta RP wydane w ramach kompetencji uprzednio oddelegowanych przez ustawy Sejmu RP. Rezolucje takie nie pogledają prawu Weta.

Ważnym organem Sejmu RP jest Komisja Nadzoru, która przeprowadza rozpoznania w stosunku do przedstawicieli i członków Władzy Publicznej, innych niż Sędziowie i Prezydent RP, co do których zachodzi podejrzenie niewłaściwego lub nieudolnego sprawowania urzędu. Sejm RP, podczas przeprowadzania rozpoznania, poprzez Komisje Nadzoru, może wzywać przedstawicieli i członków Władzy Publicznej, innych niż Sędziowie i Prezydent RP, na świadków do zeznawania pod przysięgą. Komisja Nadzoru jestem istotnym sposobem władzy ustawodawczej (Sejmu RP) na sprawowanie nadzoru nad władzą wykonawczą (Prezydentem RP i Gabinetem RP). Takie nadzór jest niezbędny w każdym państwie prawa i stanowi najważniejszą funkcję Sejmu RP zaraz po funkcji legislacyjnej (tworzenia prawa). Poza działalnością Komisji Nadzoru, nadzór nad władzą wykonawczą sprawowany jest poprzez:

  • Uchwalanie budżetu:
  • Udzielanie zgody na odwołanie Prokuratora Generalnego;
  • Udzielanie zgody na odwołanie Naczlnego Radcy Republiki;
  • Udzielanie zgody na odwołanie członków Wysokiej Komisji Wyborczej;
  • Udzielanie zgody na ogłoszenie Stanu Wojennego;
  • Ogłaszanie zakończenia Stanu Wojennego;
  • Udzielanie zgody na użycie Sił Zbrojnych RP w czasie pokoju poza granicami RP;
  • Stawiawianie Prezydenta RP w stan oskarżenia przed Sądem Najwyższym;
  • Udzielanie zgody na postawienie Prezydenta RP w stan oskarżenia przed Sądem Pokoju lub Sądem Dystryktu;
  • Wnoszenie interpelacji poselskich;
  • Zdejmowanie klauzuli tajności z informacji niejawnych.

Sejm RP pełni również tzw. funkcję kreacyjną (tzn. obsadza część stanowisk w wybranych organach publicznych) poprzez wybieranie 3 członków Wysokiej Komisji Sądowniczej oraz przedstawia Prezydentowi RP kandydatów na członków Wysokiej Komisji Wyborczej (spośród emerytowanych Sędziów Sądów Apelacyjnych).

UzasadnienieSkupienie władzy ustawodawczej na poziomie Władzy Centralnej RP w Sejmie RP, jako jednoizbowym pralamencie, ma wiele zalet. Po pierwsze, w obecnym kształcie zgodnym z Konstytucją z 1997 roku, Senate nie ma racji bytu. Nie ma on żadnym istotnych uprawnień, nie jest wybierany w żaden nietypowy sposób i nie stanowi żadnej przeciwwagi dla Sejmu. Cała istota dwuizbowego parlamentu opiera się na założeniu, że obie izby mają się równoważyć. Senat w obecnym kształcie nie spełnia tej fukncji. Rozwiązaniem może być zmiana składu i funkcji Senatu (w porównaniu z Konstytucją z 1997) lub całkowite pozbycie się Izby Wyższej. To drugie rozwiązanie jest preferowane, ponieważ znacznie ogranicza koszty utrzymywania centralnego aparatu państwowego i odczuwalnie zmniejsza biurokrację. Jeżeli chodzi o przeciwwagę dla Sejmu RP, taką funkcję może skutecznie pełnić władza wykonawcza w postaci Prezydenta RP i jego Gabinetu, która jest bardzo silnie oddzielona od władzy ustawodawczej poprzez system prezydencki. W przeciwieństwie do systemu pralamentarno-gabinetowemu wprowadzonego przez Konstytucję z 1997, postulowany tutaj system prezydencki uniemożliwia członkom władzy wykonawczej (Sekretarzom Stanu – Ministrom) zasiadanie w Sejmie RP. Tak ukształtowana władza wykonawcza i ustawodawcza równoważą się wystarczająco dobrze żeby można było całkowicie znieść instytucję Senatu jako zupełnie zbędną. Sejm RP posiada wiele narzędzi kontroli władzy wykonawczej, takich jak Komisja Nadzoru czy odmowa finansowania proponowanych programów Prezydenta RP. Ponadto, skład Sejmu RP jest oparty o jednomandatowe okręgi wyborcze (JOWy) zabezpieczając tym samym prawidzwą reprezentatywność władzy ustawodawczej. Połączenie mandatu Posła RP z Gminami, jako domyślną granicą okręgu wyborczego, sprawia, że obywatele na poziomie lokalnym mają większą niż obecnie kontrolę nad poczynanimi swoich przedstawicieli, zwłaszcza, że proponowana Konstytucja RP nadaje im prawo odwołania swojego Posła RP w czasie trwania kadencji.

B. Prezydent RP

Władza wykonawcza w ramach Władzy Centralnej RP skupiona jest w osobach Prezeydenta RP, Wice-Prezydenta RP oraz Gabinetu RP, który Prezydent RP sam tworzy i bezpośrednio nadzoruje. Prezydent RP wybierany jest w wyborach ogólnokrajowych na 5-letnie kadencje i zaprzysiężany jest przez Pierwszego Sędziego Sądu Najwyższego bezzwłocznie po oficjalnym ogłoszeniu wyników wyborów. Mianuje on też Wice-Prezydenta RP, który go reprezentuje w przypadku jego nieobecności lub wypełnia inne powierzone mu zadania.

Prezydent RP kieruje działaniami rządu (Gabinetu RP), który składa się wyłącznie z góry określonych Departamentów (Ministerstw):

  • Departament Obrony;
  • Departament Spraw Zagranicznych;
  • Departament Spraw Wewnętrznych;
  • Departament Sprawiedliwości;
  • Departament Infrastruktury.

Taki podział pracy w Gabinecie RP hamuje rozrost biurokracji i kreowania coraz to nowych funkcji i uprawnień organów publicznych. Każdy Departament jest kierowany przez Sekretarza Stanu (Ministra) dla tego Departamentu, który jest powoływany i odwoływany przez Prezydenta RP na jego życzenie. Główną funkcją Prezydenta RP, pełnioną osobiście lub poprzez Wice-Prezydenta RP lub Gabinet RP, jest sumienne wykonywanie obowiązującego prawa (ustaw uchwalonych przez Sejm RP), nawet jeżeli się z nimi osobiście nie zgadza.

Dodatkowo, Prezydent RP posiada kompetencje własne niezależne od kompetencji przyznanych przez ustawy Sejmu RP:

  • Jest najwyższym zwierzchnikiem Sił Zbrojnych RP;
  • Jest najwyższym zwierzchnikiem Sił Obrony Terytorialnej Gmin w czasie wojny;
  • Tworzy politykę zagraniczną i jest najwyższym przedstawicielem państwa;
  • Posiada prawo inicjatywy ustawodawczej;
  • Zawiera umowy międzynarodowe;
  • Nadaje odznaczenia i ordery;
  • Zarządza referenda ogólnokrajowe;
  • Ogłasza Stan Wojenny;
  • Ogłasza pobór w czasie Stanu Wojennego;
  • Ogłasza Stan Wyjątkowy na całym terytorium RP;
  • Mianuje Sędziów Sądu Najwyższego spośród Sędziów Sądu Apelacyjnego;
  • Mianuje członków Wysokiej Komisji Wyborczej spośród kandydatów przedstawionych przez Sejm RP;
  • Mianuje i odwołuje (na życzenie), Komendanta Głównego RP;
  • Mianuje 3 członków Wysokiej Komisji Sądowniczej;
  • Mianuje i odwołuje (za zgodą Sejmu RP) Prokuratora Generalnego RP;
  • Mianuje i odwołuje (za zgodą Sejmu RP) Naczelnego Radcę Rupubliki;
  • Mianuje i odwołuje (za zgodą Sejmu RP) członków Wysokiej Komisji Wyborczej.

Inną ważną kompetencją Prezydenta RP jest możliwość zawierania umów międzynarodowych, z wyjątkiem takich które:

  • nie posiadają bliskiej bezpośredniej relacji z którąkolwiek z kompetencji Władzy Samorządowej lub Władzy Centralnej RP;
  • nakładają na organy Władzy Publicznej obowiązek działania w sposób, który Konstytucja RP nie przewiduje;
  • nakładają na organy Władzy Publicznej zakaz działania w sposób, który Konstytucja RP nakazuje;
  • pogwłaciłyby prawa lub swobody gwarantowane przez Konstytucję RP.

Prezydent RP, Wice-Prezydent RP, Sekretarze Stanu oraz inni członkowie Gabinetu RP nie mogą zajmować żadnego innego stanowiska w organach Władzy Publicznej, a ich wynagrodzenie nie może wzrosnąc w czasie trwania jednej kadencji prezydenckiej.  

Prezydent RP posiada immunitet prezydencki chroniący go przed postawieniem w stan oskarżenia przed Sądem Pokoju lub Sądem Dystryktu bez zgody Sejmu RP wyrażonej większością 2/3 głosów. Postawienie w stan oskarżenia przed Sądem Pokoju lub Sądem Dystryktu dotyczy jakiegokolwiek podejrzenia złamania prawa przez Prezydenta RP jako osoby prywatnej. W takim wypadku wymaganie zgody Sejmu RP chroni przed nadużywaniem drogi sądowej przez przeciwników politycznych Prezydenta RP. Alternatywnie, Prezydent RP może zostać postawiony w stan oskarżenia przed Sądem Najwyższym na wniosek Sejmu RP uchwalonego większością 2/3 głosów gdzie zachodzi podejrzenie, że Prezydent RP:

  • Popełnił zbrodnię, za którą został prawomocnie skazany przez Sąd Dystryktu (po uprzednim wydaniu zgody przez Sejm RP na postawienie w stan oskarżenia);
  • Rażąco przekroczył swoje uprawnienia;
  • Rażąco zaniechał wykonania przepisów Konstytucji RP lub jakiejkolwiek ustawy Sejmu RP, która bezpośrednio nakładała na niego obowiązek postępowania w konkretny sposób.

Prezydent RP może zostać również usunięty ze stanowiska przez swój Gabinet RP zwykłą większością głosów Sekretarzy Stanu w razie stwierdzenia przezeń, że Prezydent RP stracił możliwość dalszego pełnienia swoich obowiązków ze względu na swój zły stan zdrowia psychicznego lub fizycznego. Może on też zostać odwołany ze stanowiska przez zwykłą większość obywateli RP na drodze referendum zaproponowanego przez co najmniej 100 tys. obywateli RP.

W razie usunięcia, odwołania, ustąpienia lub śmierci Prezydenta RP, jego obowiązki przejmuje Wice-Prezydent RP aż do czasu planowanego upłynięcia kadencji. W przypadku przejęcia obowiązków Prezydenta RP przez Wice-Prezydenta RP, gdzie później ustępuje on, zostaje odwołany, usunięty ze stanowiska lub umiera, jego obowiązki przejmuje tymczasowo Sekretarz Stanu Departamentu Spraw Wewnętrznych i przeprowadza się nowe wybory na stanowisko Prezydenta RP. Przejęcie urzędu Prezydenta RP przez jednego z Sekretarzy Stanu, zamiast Marszałka Sejmu (jak to jest obecnie zgodnie z Konstytucją z 1997), jest o wiele lepszym rozwiązaniem, bo zapewnia ciągłość linii politycznej i ogranicza napięcia wewnątrz władzy wykonawczej, zwłaszcza gdzie Prezydent RP reprezentuje inną opcję polityczną niż Marszałek Sejmu.

UzasadnieniePorponowana Konstytucja RP oddaje władzę wykonawczą w ręce Prezydenta RP (oraz jego Gabinetu RP) tworząc tym samym silny system prezydencki. System prezydencki ma wiele zalet. Po pierwsze, zapobiega zlewaniu się władzy ustawodawczej i wykonawczej poprzez zasiadanie członków Rady Ministrów w Sejmie jako Posłów (jak to ma miejsce obecnie). Po drugie, Prezydent wybierany w bezpośrednich i powszechnych wyborach ma dużo większą legitymizację społeczną niż Premier wybierany przez Sejm (również jak to ma miejsce obecnie). Po trzecie, system Prezydencki, mimo, że wprowadza silny podział kompetencji, wymusza również kooperację między władzą wykonawczą a władzą ustawodawczą, zwłaszcza w ramach procesu legislacyjnego (poprzez możliwość Weta ustaw) oraz finansów państwa poprzez zasadę, że każdy wydatek publiczny władzy wykonawczej musi być uprzednio zatwierdzony przez władzę ustawodawczą w postaci ustawy budżetowej. Po czwarte, system prezydencki zapobiega dublowaniu się kompetencji między Premier a Prezydentem, co jest szczegołnie widoczne gdy te dwa ośrodki reprezentują inne opcje poityczne (co było poważnym problemem obecnej Konstytucji z 1997 w latach 2007-2010). Oddzielenie władzy ustawodawczej od władzy wykonawczej dyktuje także żeby linia sukcesji w razie niemożności sprawowania władzy przez Prezydenta RP biegła wewnątrz Gabinetu RP, a nie skakała z Prezydenta na Marszałka Sejmu. Takie sytuacje stwarzają niezdrowe pokusy lub wywołują niepotrzebne spekulacje, w momencie gdy faktycznie dochodzi do jakiejś sytuacji kryzysowej (jak to miało miejsce w 2010 roku). Zgodnie z proponowaną Konstytucją RP, Prezydent RP otrzymałby szerokie kompetencje w ramach Władzy Centralnej RP, ale byłby pod stałą kontrolą Sejmu RP i mogłby zostać usunięty ze stanowiska na kilka sposobów, w tym przez obywateli na drodzę referendum, utrzymując w ten sposób zasadę stałej kontroli władzy, czyli coś czego bardzo brakuje dzisiaj w ramach Konstytucji z 1997 roku.

C. Sądy

Władza sądownicza w ramach Władzy Centralnej RP skupiona jest w Sądach Dystryktu, Sądach Apelacyjnych oraz Sądzie Najwyższym.

Jeden Sąd Dystryktu przypada na nie więcej niż 5 Gmin i składa się z Sędziów Dystryktu mianowanych dożywotnio przez Wysoką Komisję Sądowniczą. Proces karny przed Sądem Dystryktu odbywa sie przed jednym Sędzią Dystryktu zasiadającego razem z Ławą Przysięgłych składającej się z losowo wybranych 12 mieszkańców pobliskich Gmin. Proces cywilny i administracyjny przed Sądem Dystryktu odbywa się przed panelem składającym się z 3 Sędziów Dystryktu, a wszystkie wnioski o nakazy i zakazy sądowe rozpatruje 1 Sędzia Dystryktu. Sędziowie Sądu Dystryktu mogą być odwołani wyłącznie przez Wysoką Komisję Sądowniczą (która ich powołała) i tylko w określonych przypadkach. 

Sąd Dystryktu ma pierwotną jurysdykcję nad:

  • poważnymi przestępstwami (zbrodniami);
  • sporami administracyjnymi między osobą prywatną lub prawną a jakimkolwiek organem Władzy Centralnej RP;
  • sporami administracyjnymi między dwoma lub więcej organami Władzy Centralnej RP;
  • sporami administracyjnymi między co najmniej jednym organem Władzy Samorządowej i co najmniej jednym organem Władzy Centralnej RP;
  • wnioskami o nakazy i zakazy sądowe złożone w ramach dochodzeń o przestępstwa o charakterze zbrodni;
  • skargami o nieprawidłowości zaistniałe podczas przeprowadzania wyborów do Sejmu RP na terytorium pobliskich Gmin;
  • sporami cywilnymi wynikającymi na terytorium RP o przedmiot sporu o wysokiej wartości (tylko w razie braku porozumienia co do rozstrzygnięcia sporu przed prywatnym sądem arbitrażowym).

Wniesienie aktu oskarżenia w sprawie karnej przed Sądem Dystryktu musi zostać poprzedzone przesłuchaniem wstępnym prowadzonym przez jednego Sędziego Sądu Dystryktu. Na przesłuchaniu wstępnym Sąd Dystryktu bada czy oskarżyciel (prywatny lub publiczny) wykazał uzasadnione podejrzenie, że oskarżony popełnił przestępstwo, o które jest oskarżony i oddala zarzuty wobec oskarżonego jeśli oskarżyciel nie wykazał takiego podejrzenia. Sąd bada również czy prawa przysługujące oskarżonemu w związku z postawienim go w stan oskarżenia nie zostały pogwałcone i, jeśli zostały pogwałcone, odracza proces aż zostaną one w pełni przywrócone lub, gdzie nie jest to możliwe, oddala zarzuty w całości.

Od wyroku lub orzeczenia Sądu Dystryktu przysługuje prawo do odwoładnia do Sądu Apelacyjnego co do:

  • prawidłowości zastosowanej wykładni prawnej;
  • właściwości zastosowanej procedury;
  • wysokości lub formy wyroku lub orzeczenia;
  • przyjętej wersji wydarzeń (w procesie innym niż karny);
  • przyjętej wersji wydarzeń, gdzie pojawiły się nowe materiały dowodowe poddające w wątpliwość wersję przyjętą przez Sąd Dystryktu (w procesie karnym tylko na wniosek oskarżonego).

Jeden Sąd Apelacyjny przypada na nie mniej niż 20 i nie więcej niż 30 Gmin. Sądy Apelacyjne składają się z Sędziów Apelacyjnych mianowanych przez Wysoką Komisję Sądowniczą dożywotnio spośród doświadczonych Sędziów Dystryktu i mogą zostać odwołani wyłącznie przez te samą Wysoką Komisję Sądowniczą i tylko w określonych przypadkach. Sądy Apelacyjne zawsze obradują w składach 3-osobowych. Od wyroku lub orzeczenia Sądu Apelacyjnego można ubiegać się o odwoładnie do Sądu Najwyższego co do prawidłowości zastosowanej wykładni  prawa.

Sąd Najwyższy pełni władzę sądowniczą najwyższej instancji i składa się z 7 Sędziów Najwyższych mianowanych dożywotnio przez Prezydenta RP spośród doświadczonych Sędziów Apelacyjnych. Sąd Najwyższy rozpatruje, w ramach uznania, odwołania z Sądów Apelacyjnych i wydaje rownież orzeczenia w ramach własnej jurysdykcji na wniosek:

  • Naczelnego Radcy Republiki – co do wykładni obowiązującego prawa;
  • Sejmu RP – co do usunięcia Prezydenta RP z urzędu;
  • Obywateli RP – co do ważności referendum, wyborów na stanowisko Prezydenta RP oraz wyborów w zagranicznych okręgach wyborczych.

Sąd Najwyższy zawsze obraduje w pełnym składzie, a w sytuacji gdzie Sędzia Najwyższy podejmuje decyzję o niebraniu udziału w obradach Sądu w konkretnej sprawie (gdzie mógłby być postrzegany z jakiegoś powodu jako nieobiektywny), jego miejsce zajmuje tymczasowo najstarszy stażem Sędzia Apelacyjny, który nie brał udziału w uprzednim rozpatrywaniu tej sprawy. Sędziowie Najwyżsi mogą zostać odwołani przez zwykłą większość obywateli na drodze referendum zaproponowanego przez co najmniej 100 tys. obywateli RP (podobnie jak Prezydent RP). Rozwiązanie takie promuje niezależność sędziowska, ale jednocześnie pozostawia swego rodzaju zawór bezpieczeństwa w razie rzadkich, lecz możliwych, sytuacji ocierających się o kryzys konstytucyjny.

UzasadnienieProponowana Konstytucja RP wiele miejsca poświęca włądzy sądowniczej jako kluczowi do sprawiedliwego funkcjownowania pańśtwa oraz gwarancji wolności osobistych. Proponowana jest dalekosiężna zmiana w całej koncepcji sądownictwa poprzez wprowadzenie wiele elemntów anglosaskich systemów prawnych, jako najlepiej funkcjonujących na świecie. Po pierwsze, sądownictwo jest zoorganizowane w jeden pion sąów powszechnych z silnym Sądem Najwyższym, zamiast obecnie istniejących pionów sądów administracyjnych, powszechnych, wojskowych, Trybunału Konstytucyjnego oraz Trybunału Stanu. Taki podział tylko powiela biurokrację oraz kompetencji niepotrzebnie. Po drugie proponowany kształ sądownictwa opiera się na jasno podzielonych kompetencjach i systemie odwoławczym. Po trzecie, wprowadza instytucję Ławy Przysięgłych w procesach karnych, która zapewnia kontrolę społeczną sądów na poziomie dużo wyższym niż obecny system Ławników. Po czwarte, wprowadzony zostaje jasna zasada precedensów sądowych, które zapewniają większą przewidywalność orzeczeń sądowych.

D. Prokuratura Generalna RP

Prokuratura Generalna RP jest odpowiedzialna za wnoszenie oskrżeń publicznych w sprawach karnych, a na jego czele stoi Prokurator Generalny RP mianowany na 7-letnią kadencję przez Prezydenta RP. Jest on niezależny od innych organów Władzy Publicznej i w przeciwieństwie do Sekretarzy Stanu, może zostać odwołany ze stanowiska przez Prezydenta RP tylko za zgodą Sejmu RP.

UzasadnienieRozdzielenie funkcji Prokuratora Generalnego od Ministra Sprawiedliwości (jak to miało miejsce w III RP w latach 2010 – 2016) jest niezbędne dla prawidłego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Prokurator Generalny, jako odpowiadający za lwią część postępowań karnych prowadzonych w ramach oskrażenia publicznego, musi być niezależny w swojej ocenie materiały dowodowego i nie podlegać naciskom politycznym, datego nie powinień być na łasce żadnego innego organu publicznego.

E. Naczelny Radca Republiki

Wszystkie organy wykonawcze Władzy Centralnej RP (w tym Prezydent RP) otrzymują doradzctwo co do ich uprawnień i obowiązków w świetle obowiązującego prawa ze strony Biura Naczelnego Radcy Republiki, na czele którego stoi Naczelny Radca Republiki. Jego Biuro reprezentuje również wszystkie organy Władzy Centralnej RP podległej Prezydentowi RP we wszelkich sporach cywilnych i administracyjnych. Naczelny Radca Republiki może też wnioskować do Sądu Najwyzszego o wydanie opinii wyjaśniającej jakikolwiek niejasny przepis obowiązującego prawa.

Naczelny Radca Republiki mianowany jest na 7-letnią kadencję przez Prezydenta RP i jest on niezależny od innych organów Władzy Publicznej. W przeciwieństwie do Sekretarzy Stanu, Naczelny Radca Republiki może zostać odwołany ze stanowiska przez Prezydenta RP tylko za zgodą Sejmu RP.

UzasadnienieNaczelny Radca Republiki to stanowisko nieposiadające swojego odpowiednika w obecnym systemie prawnym III RP. Jest ono wzorowane na systemie anglosaskim gdzie występuje pod nazwą Attorney General. Idea tego stanowiska sprowadza się do stworzenia sytuacji gdzie członkowie władzy wykonawczej (np Prezydent RP) są w pełni świadomi swoich uprawnień i obowiązków (przedstawionych w formie rady prawnej przez Biuro Naczelnego Radcy Prawnego) i w razie przekroczenia uprawnień lub zaniechania obowiązków, nie mogą się zasłaniać niewiedzą. Dodatkowo takie porady prawne muszą być również ogłaszane publicznie co umożliwia opinii publicznej obiektywną ocenę praworządności każdego postępowania władzy. W związku ze swoją funkcją, Naczelny Radca Republiki jest niezależny i w przeciwieństwie do Sekretarzy Stanu, może zostać odwołany ze stanowiska bez zgodny Sejmu RP.

F. Siły Porządkowe RP

Zapobieganiem oraz dochodzeniem przestępstw o charakterze ponad-lokalnym zajmują się centralne Siły Porządkowe RP podlegające Komendantowi Głównemu RP. Siły Porządkowe RP współpracują z lokalnymi Siłami Porządkowymi Gminy w zakresie zapobiegania oraz dochodzenia przestępstw o charakterze lokalnym oraz z Biurem Prokuratora Generalnego RP w celu postawienia w stan oskarżenia podejrzanych o popełnienie przestępstw o charakterze ponad-lokalnym. W przeciwieństwie do Sekretarzy Stanu, Komendant Główny RP może zostać odwołany przez Prezydenta RP tylko za zgodą Sejmu RP. 

UzasadnienieKomendant Główny RP jest kolejnym stanowiskiem w obręie władzy wykonawczej na poziomie centralnym, które jest w pewnym stopniu niezależne od Prezydenta RP poprzez brak możliwości zwolenia bez zgodny Sejmu RP. Taka niezależność zapobiega wykorzystywaniu Służb Porządkowych RP do politycznych rozgrywek poprzez wywieranie nacisków.

G. Siły Zbrojne RP

Siły Zbrojne RP stoją na straży Konstytucji RP i niezawisłości państwa. W czasie pokoju opierają się o armię zawodową składającą się wyłącznie z żołnierzy zawodowych, a w czasie wojny mogą zostać uzupełnione o pobór. Siły Zbrojne RP w czasie pokoju muszą liczyć co najmniej 100 tys. żołnierzy pełnoetatowych w służbie czynnej, nie wliczając w to pracowników Departamentu Obrony.

Siły Zbrojne RP podlegają zwierzchnictwu Prezydenta RP, który mianuje kadrę oficerską Sił Zbrojnych RP. Siły Zbrojne RP dowodzone są poprzez Najwyższe Dowódzctwo Sił Zbrojnych RP o kształcie i składzie regulowanym przez Prezydenta RP.

Siły Zbrojne RP nie mogą działać w charakterze sił porządkowych na terytorium RP i nie mogą być użyte poza terytorium RP w czasie pokoju bez zgody Sejmu RP. Przestępstwa w Siłach Zbrojnych RP dochodzone są przez Siły Porządkowe RP we współpracy z właściwą sekcją Sił Zbrojnych RP i sądzone są przed Sądem Pokoju lub Sądem Dystryktu, zgodnie ze zwyczajnym podziałem jurysdykcji.

UzasadnienieUmieszczenie w Konstytucji RP przepisów dotyczących wielkości i funkcjonowania sił zbrojnych może się wydawać nietypowe, ale ma swoje uzasadnienie. Po pierwsze, silne siły zbrojne są gwarancją bezpieczeństwa państwa, a to jest właśnie główną funkcją Władzy Centralnej RP. Po drugie Polska ma długą historię zaniedbywania wydatków na cele wojskowe i jednocześnie wprowadzania niekończących się reform systemu dowodzenia. W tym celu, jedna i druga kwestia są rozstrzygnięte z góry. Konstytucja RP dodatkowo znosi obecnie istniejący osobny pion sądownictwa wojskowego który jest dużym obciążenim budżetowym i nie ma prawa bytu w stosunkowo niewielkiej armii zawodowej. Wreszcie, siły zbrojne tak ukonstytuowane nie mogą być użyte przez Prezydenta RP poza granicami kraju bez zgody Sejmu RP co jest jeszcze jednym elementu równoważenia się władzy wykonawczej i ustawodawczej w ramach trójpodziału władzy.

H. Pominięte Organy Publiczne

W porównaniu z obecnie funkcjonującą Konstytucją z 1997 roku, proponowana Konstytucja RP nie zawiera kilku organów publicznych istniejących w dzisiejszym życiu publicznym. Głównym powodem jest niewątpliwie chęć ograniczenia biurokracji gdzie zadania tych organów mogą być z powodzeniem pełnione przez organizacje pozarządowe (NGOs) lub mogą być one zwyczajnie tworem prawodawstwa na drodze ustawy.

  • Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO)

Urząd Rzecznika Praw Obywatelskich (RPO) powstał jeszcze w schyłkowym okresie PRLu (rok 1988), a obecnie jest regulowany przez Konstytucje z 1997 roku (art. 208 – 212). Ma on w założeniu chronić praw i wolności obywateli i jest jednym z niewielu organów, który może wnieść do Trybunału Konstytucyjnego wniosek o zbadanie konstytucyjności istniejących aktów prawnych. Urząd ten jest zdecydowanie reliktem przeszłości, miał głęboki sens wyłącznie w sytuacji gdzie system sądownictwa nie funkcjonował de facto w ogóle (w schyłkowym PRLu) lub funkcjonował nieskutecznie (III RP). Natomiast przy połączeniu Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego oraz innych usprawnieniach przewidzianych przez proponowaną Konstytucję RP, urząd Rzecznika Praw Obywatelskich traci całkowicie prawo bytu. Pokrzywdzeni obywatele mogą bezpośrednio szukać ulgi przed Sądami, a jeśli wymagają przy tym zorganizowanego wspracia, mogą zawsze zwrócić się do organizacji pozarządowych, które się tym zajmują (w USA najsłynniejszym przykładem jest American Civil Liberties Union – ACLU). Dalsze utrzymywanie urzędu Rzecznika Praw Obywatelskich jest zupełnie bezcelowym obciążeniem dla budżetu państwa.

  • Rzecznik Praw Dziecka (RPDz)

Urząd Rzecznika Praw Dziecka (RPDz) powstał na mocy art. 72 obecnej Konstytucji z 1997 roku w celu ochrony praw dziecka. Wpisuje się on w szerszą wizję kontroli państwowej nad dziećmi kosztem praw rodzicielskich opiekunów. Prawa dziecka powinny być strzeżone w pierwszej kolejności przez rodziców i opiekunów. Jeśli oni zawiodą, organy państwowe powinny uzupełniać tę lukę, ale wyłącznie gdzie istnieje poważne zagrożenie dla życia lub zdrowia dziecka. W takim przypadku właściwym organem są Służby Porządkowe lub organy opieki społecznej funkcjonujące przy Władzy Samorządowej. Utrzymywanie urzędu Rzecznika Praw Dziecka na poziomie Władzy Centralnej RP jest zupełnie zbędnym obciążenim dla budżetu państwa i niepotrzebnie powiększa rzeszę urzędników publicznych.

  • Najwyższa Izba Kontroli (NIK)

Najwyższa Izba Kontroli (NIK) działa na podstwie art. 202 – 207 obecnej Konstytucji z 1997 roku i ma za zadanie kontrolować działalność organów publicznych ze względu na celowość, rzetelność i legalność przeprowadzanych działań. Wydawać by się mogło, że organ taki jest wartościowy z punktu widzenia gospodarności Władzy Publicznej. Niemniej jednak, utrzymywanie tak przerośniętej instytucji jak NIK mija się z celem. Pochłaniałaby ona spore zasoby finansowe oraz kadrowe Władzy Centralnej RP podczas gdy jej zadania mogą być z powodzeniem realizowane przez organizacje pozarządowe. W związku z prawem dostępu do informacji publicznej gwarantowanym przez art. 45, Rozdział 5, Część VIII proponowanej Konstytucji RP, każda organizacją pozarządowa zainteresowana badaniem gospodarności organów publicznych ma możliwość otrzymania wszystkich danych potrzebnych do takiej analizy i może opracować raport wytykający błędy i niegospodarność w wykonywaniu powierzonych funkcji. Ponad to, w razie odkrycia jakichkolwiek działań niezgodnych z prawem, taka organizacja może bezpośrednio zaskarżyć takie działania przed Sądem. Niepubliczne organizacje społeczne są z zasady bardziej wydajne i skuteczniejsze niż państwowe organy kontrole, jeśli tylko mają możliwość otrzymania stosownych informacji na temat działalności organów publicznych. Ich praca nie stanowi obciążenia dla budżetu, a wyniki niejednokrotnie przewyższają domniemane sukcesy obecnej Najwyższej Izby Kontroli. Świetnym przykładem takiej organizacji w USA jest Judicial Watch, które nieprzerwanie analizuje działaność wielu federalnych organów publicznych właśnie w oparciu o prawo dostępu do informacji publicznej (tzw. Freedom of Information Act requests).

  • Narodowy Bank Polski (NBP)

Narodowy Bank Polski (NBP) wraz z Radą Polityki Pieniężnej działa na podstawie art. 227 obecnej Konstytucji z 1997 roku i jest odpowiedzialny za politykę monetarną państwa. Jest to ważna instytucja z punktu widzenia obecnie funkcjonującego systemu gospodarczego państwa, ale nie jest ona niezbędna, a na pewno nie wymaga zapisów konstytucyjnych. Sama potrzeba istnienia banku centralnego jest kwestią nierozstrzygniętą. W USA amerykański bank centralny (Federal Reserve) pojawił sie dopiero w 1913 roku po wielu dekadach, w których gospodarka USA funkcjonowała i prężnie się rozwijała bez żadnego banku centralnego. Ponad to, nawet obecnie amerykański bank centralny jest nieustannie krytykowany przez wiele środowisk politycznych jako główny odpowiedzialny za spadek wartości dollara i wzrost cen o 2,324.31% na przestrzeni 103 lat od swojego powstania (1913 – 2016), co przekłada się na sytuację gdzie $100 z roku 1913 było w 2016 warte aż $2,424.31 (dane z amerykańskiego Bureau of Labor Statistics). Dodatkowo, nawet przy istnieniu banku centralnego, może on funkcjonować w oparciu o zwykłe ustawy, a i tak nie ograniczy możliwości emitowania własnego pieniądza przez osoby prywatne i prawne, które jest gwarantowane przez proponowana Konstytucję RP w postaci art. 51, Rozdział 6, Część VII, co ma w założeniu uniemożliwić monopolizację waluty i poddanie jej całkowitej kontroli państwa, które w każdej chwili może ją zdewaluować ze stratą dla obywateli.

  • Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji (KRRiTV)

Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji (KRRiTV) działa na podstawie art. 213 – 215 obecnej Konstytucji z 1997 roku i ma w zamierzeniu stać na straży wolności słowa i mediów w Polsce. W praktyce KRRiTV zajmuje się wydawaniem koncesji na nadawanie sygnału telewizyjnego i radiowego. Jako taka KRRiTV nie jest już organem niezbędnym w polskim życiu publicznym. Po pierwsze, nie ma potrzeby aby jakikolwiek organ państwowy zajmował się ochroną wolności słowa, tak jak w przypadki Rzecznika Praw Obywatelskich, tę rolę powinny przejąć Sądy, które będą działać bezpośrednio na wnioski osób pokrzywdzonych. Po drugie, państwowe regulowanie wydawania koncesji na nadawanie sygnału telewizyjnego i radiowego odchodzi do historii wraz z postępem technologicznym. Po trzecie, nawet gdzie instytucja pańśtwowa jest potrzebna do podziału pasem nadawania, możę ona spokojnie funkcjonować w ramach ustawy zamiast zapisów konstytucyjnych. Nie ma nic takiego w Krajowej Radzie Radiofonii i Telewizji dzisiaj, co wymagałoby zapisów konstytucyjnych.

 

CZŁONKOWIE I PRZEDSTAWICIELE WŁADZY PUBLICZNEJ

 

Władza Publiczna, składająca się z Władzy Samorządowej i Władzy Centralnej RP, czerpie swoje uprawnienia wyłącznie z zapisów Konstytucji RP i jako taka może działać wyłącznie w jej granicach. Postępowanie organów Władzy Publicznej pozostające w sprzeczności z Konstytucją RP poprzez nieposzanowanie praw i wolności gwarantowanych przez Konstytucję RP lub poprzez działanie poza przyznanymi kompetencjami lub w sprzczności z nakazanymi regułami postępowania nie posiada mocy prawnej i nie zradza żadnych skutków prawnych z wyjątkiem prawa do odszkodowania lub zadośćuczynienia. Kompetencje Władzy Publicznej pełnione są w ramach wydawania aktów prawnych i podejmowania decyzji przez organy Władzy Publicznej, zgodnie z zasadami trójpodziału władzy.

Żaden organ Władzy Publicznej nie może prowadzić działalności gospodarczej nastawionej na zysk, czy to bezpośrednio, czy to poprzez udział majątkowy w spółkach akcyjnych. Wszystkie organy Władzy Publicznej muszą w pełni honorować umowy zawarte ze sobą wzajemnie oraz z osobami prywatnymi i prawnymi, a w relacjach z obywatelami muszą posługiwać się językiem polskim..

Władza Publiczna sprawowana jest przez przedstawicieli Władzy Publicznej tymczasowo wybranych na swoje stanowiska oraz poprzez członków Władzy Publicznej zatrudnionych na stałe w organach Władzy Publicznej (czyli potocznie mówiąc „urzędników“). Wszyscy przedstawiciele i członkowie Władzy Publicznej posiadają specjalne przywileje i obowiązki, które Konstytucja RP bezpośrednio przewiduje. W odniesieniu do przedstawicieli Władzy Publicznej (czyli osób wybieranych na stanowiska publiczne w wyborach) Obejmuje to obowiązek złożenia przysięgi przestrzegania Konstytucji RP oraz summiennego wykonywania swoich obowiązków oraz ujawnienia swojej sytuacji majątkowej, obecnej i przeszłej na przestrzeni 5 lat (wraz z informacjami dotyczącymi organizacji, które oficjalnie reprezentują).

Wszyscy członkowie Władzy Publicznej zatrudniani są wyłącznie ze względu na swoje kompetencje i muszą uprzednio zdać odpowiednie egzaminy potwierdzające ich umiejętności. Muszą też zachowują bezstronność polityczną, a ich działalność publiczna może podlegać ograniczeniom. Wszyscy członkowie Władzy Publicznej zatrudnieni w jej organach spełniający wymagania związane z pełnieniem swojego stanowiska nie mogą zostać zwolnieni bez zawinienia (z wyjątkiem gdzie stanowisko takie przestaje istnieć), ale odpowiadają oni własnym majątkiem za szkody wyrządzone działaniem wbrew prawu lub w błędzie.

UzasadnienieRozdział o Władzy Publicznej jest istotny ze względu na określenie podstawowych zasad funkcjonowania organów publicznych oraz ich personelu. Konstytucja RP przewiduje specjalne ograniczenia wobec urzędników państwowych takich jak restrykcje nałożone na działalność polityczną, które ograniczają ryzyko nadużywania swojej pozycji dla poparcia jednej opcji politycznej. Urzednicy państwowi są opłacani z podaktów wszystkich obywateli i dlatego nie mogą oni faworyzować stronictw politycznych. Dodatkową zasadą zawartą w tym rozdziale Konstytucji RP jest osobista odpowiedzialność urzędników pańśtwowych za błędy oraz bezprawne działanie. Będzie to sprzyjać podejmowaniu odpowiedzialnych decyzji i ograniczy samowolę urzędników, którzy dzisiaj mogą bezkarnie zniszczyć każdego przedsiębiorcę w kraju.

 

HIERARCHIA AKTÓW PRAWNYCH

 

Akty prawne i decyzje organów Władzy Publicznej, wykonujące poszczególne kompetencje Władzy Publicznej, muszą mieć bliską i bezpośrednią relację z taką kompetencją i nie mogą one zmieniać z mocą wsteczną statusu prawnego żadnego czynu, którego wykonanie zostało już zapoczątkowane lub relacji prawnej, która została już nawiązana.

Pierwszym i najważniejszym źródłem prawa przewidzianym przez Konstytucję RP jest sama Kosntytucja. Stanowi ona najwyższe źródło prawa na terytorium RP i wszystkie akty prawne muszą pozostawać z nią w zgodzie. Akt prawny, lub pojedynczy jego przepis, który Sąd uzna za niezgodny z Konstytucją RP, automatycznie traci moc prawną, a samą Konstytucję RP stosuje się bezpośrednio.

Drugim źródłem prawa przewidzianym przez Konstytucję RP jest prawo międzynarodowe, które wiąże organy Władzy Publicznej w stosunkach międzynarodowych. Prawo międzynarodowe zwyczajowe posiada moc prawną na terytorium RP i stosuje się je bezpośrednio, o ile nie stoi w sprzeczności z Konstytucją RP lub ustawami Sejmu RP. Prawo międzynarodowe w formie umów międzynarodowych posiada moc prawną na terytorium RP wyłącznie jeśli zostało ratyfikowane przez Sejm RP w formie ustawy. Ratyfikacja umów międzynarodowych musi zostać poprzedzona podpisaniem takich umów przez Prezydenta RP. Sejm RP nie może ratyfikuje żadnej umowy międzynarodowej, która:

  • nie maja bliskiej bezpośredniej relacji z którąkolwiek z kompetencji Władzy Samorządowej lub Władzy Centralnej RP;
  • nakładają na organy Władzy Publicznej obowiązek działania w sposób, który Konstytucja RP nie przewiduje;
  • nakładają na organy Władzy Publicznej zakaz działania w sposób, który Konstytucja RP nakazuje;
  • pogwłaciłyby prawa lub wolności gwarantowane przez Konstytucję RP.

Organizajce międzynarodowe wydające akty prawne posiadające bezpośrednią moc prawną w państwach członkowskich posiadają na terytorium RP status Rozporządzeń i muszą pozostawać w zgodności z Konstytucją RP, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi oraz ustawami Sejmu RP. Akty prawne, lub pojedyncze ich przepisy, wydane przez organizaje międzynarodowe, które Sąd uzna za niezgodne z Konstytucją RP, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawami Sejmu RP automatycznie tracą moc prawną.

Trzecim źródłem prawa przewidzianym przez Konstytucję RP są ustawy. Wszystkie ustawy Sejmu RP muszą pozostać w zgodności z Konstytucją RP oraz ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi. Ustawy, lub pojedyncze ich przepisy, które Sąd uzna za niezgodne z Konstytucją RP lub ratyfikowanymi ustawami międzynarodowymi tracą moc prawną.

Pozostałe akty prawne, inne niż ustawy uchwalone przez Sejm RP, muszą pozostać w zgodności z Konstytucją RP, ustawami Sejmu RP oraz z prawem międzynarodowym zwyczajowym i ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi. Takie akty prawne, lub pojedyncze ich przepisy, które Sąd uzna za niezgodne z Konstytucją RP, ustawami Sejmu RP, prawem międzynarodowym zwyczajowym lub ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi tracą moc prawną.

Uzasadnienie: Opisanie hierarchi aktów prawnych jest niezbędne w każdej konstyutcji. Hierarchia taka decyduje o tym, który akt przeważa w wypadku konfliktu między dwoma lub więcej takimi aktami. Pod tym względem, proponowana Konstytucja RP tworzy stryktury podobne do obecnie funkcjonującej Konstytucji z 1997 roku i nie wprowadza żadnych radykalnych zmian.

 

OBYWATELSTWO RP

 

Konstytucja RP reguluje też bardzo istotną kwestię obywatelstwa RP. Zgodnie z proponowaną Konstytucją RP, obywtelstwo RP przysługuje każdemu, kogo przynajmniej jednym z rodziców jest obywatel RP. Obywatelstwo RP można również nabyć na drodze innej niż dziedziczenie w sposób przewidziany przez obowiązujące prawo. Obywatelstwo RP nie stanowi też przeszkody do posiadania jakiegokolwiek innego obywatelstwa. Obywatelstwa RP nie można nikogo pozbawić wbrew jego woli, ale można się go dobrowolnie zrzec.

Obywatelstwo RP gwarantuje równy dostęp do wszystkich organów Władzy Samorządowej, zgodnie z wymogiem miejsca zamieszkania, oraz Władzy Centralnej RP na całym terytorium RP oraz bezwarunkowe prawo wjazdu i osiedlenia się na terytorium RP. Każdemu obywatelowi RP przebywającemu poza terytorium RP przysługuje też prawo do opieki dyplomatycznej przez Władzę Publiczną.

Obywatele RP zapraszający na terytorium RP osoby bez obywatelstwa RP, które nie posiadają samoczynnego prawa wjazdu na terytorium RP, pozostają finansowo odpowiedzialni za wszelkie szkody materialne wyrządzone przez takie osoby podczas ich pobytu na terytorium RP, jeśli one same nie są w stanie ich pokryć.

Wreszcie, osoby posiadające obywatelstwo RP nie podlegają ekstradycji z terytorium RP z wyjątkiem w ramach ratyfikowanych umów międzynarodowych. Ekstradycji może podlegać wyłącznie osoba, która rzekomo dopuściła się popełnienia przestępstwa, które w tym samym czasie miało swój bliski odpowiednik w Kodeksie Karnym RP o charakterze zbrodni. O zezwoleniu na ekstradycję każdorazowo orzeka Sąd Dystryktu.

Ekstradycji nie podlega osoba, która:

  • jest ścigana poza terytorium RP w złej wierze;
  • po dokonaniu ekstradycji byłaby narażona na proces karny o charakterze mocno odbiegającym od procesu, który miałby miejsce na terytorium RP;
  • po dokonaniu ekstradycji byłaby narażona na tortury, nieludzką lub okrutną karę.
UzasadnienieKonstytucja RP chroni przywileje wiążące się z posiadaniem obywatelstwa RP oraz określa podstawowy sposób wchodzenia w jego posiadanie. W tym zakresie proponowana Konstytucja RP utrzymuje zasadę prawa krwii, która polega na dziedziczeniu obywatelstwa po rodzicach (w przeciwieństwie do prawa ziemii, które polega na nadawaniu obywatelstwa wszystkim osobom urodzonym na danym terytorium – tak jak to miejsce w USA). Posiadanie obywatelstwa RP powinno być postrzegane jako najwyższa forma prawa przebywania na terytorium RP. Osoby bez obywatelstwa RP również cieszą się ochroną swobód i praw obywatelskich gwarantowanych przez Konstytucję RP, ale wyłącznie obywatele RP mają automatyczne prawo wjazdu na teren państwa, osiedlenia się, przekazania obywatelstwa swoim potomkom, brania aktywnego udziału w życiu politycznym państwa, a zarazem są chronieni w szerokiej gamie przypadków przed ekstradycją.

 

FINANSE PAŃSTWA

 

Jednym z najważniejszych elementów proponowanej Konstytucji RP jest bezpośrednienie ograniczenie liczby i charakteru nakładanych podatków. Dokument wylicza rodzaje podatków i opłat, które mogą zostać nałożone przez Władzę Samorządową i Władzę Centralną, z której każda ma inne źródła finansowania.

Finansowanie Władzy Samorządowej ogranicza się wyłącznie do:

  • nałożone podatki od gruntów i nieruchomosci;
  • nałożone podatki od wymiany towarów i usług;
  • otrzymane dotacje bezpośrednie od Władzy Centralnej RP;
  • przekazane darowizny i przejęte spadki;
  • uiszczone opłaty administracyjne;
  • otrzymane opłaty czynszowe od korzystania z należących do niego gruntów.

Finansowanie Władzy Centralnej RP ogranicza się wyłącznie do:

  • nałożone podatki od sprzedaży i wymiany usług na terytorium RP;
  • nałożone cła importowe i eksportowe;
  • uiszczone opłaty administracyjne;
  • uiszczone opłaty za korzystanie z infrastruktury transportowej i energetycznej ocharakterze ponad-lokalnym.

Zarówno na poziomie Władzy Samorządowej jak i Władzy Centralnej RP, finansowanie jakiejkolwiek aktywności państwa musi być autoryzowane przez organ legislacyjny (Rada Gminy/Rada Miasta lub Sejm RP) w postaci uchwały lub ustawy budżetowej. Wymóg ten balansuje zawsze ambitny organ wykonawczy i kolegialny organ legislacyjny, zmuszając je do współpracy w celu ustanowienia finansowania dla proponowanych inicjatyw publicznych.

UzasadnienieWyznaczenie zasad funkcjonowania finansów państwa jest jednym z podstawowych funkcji ustawy zasadnicznej. Konstytucja RP stanowi, że żaden wydatek publiczny nie może odbyć się poza ustawą (na poziomie Władzy Centralnej RP) lub uchwałą (na poziomie Władzy Samorządowej) budżetową. Biorąc pod uwagę, że na poziomie Władzy Centralnej RP wprowadzony jest system prezydencki, który tworzy prawdziwie niezależną władzę wykonawczą, obowiązek zatwierdzania każdego wydatku przez Sejm RP jest bardzo silnym narzędziem w rękach władzy ustawodawczej, który mocno ogranicząca potencjaną samowolę władzy wykonawczej. Z drugiej strony, odgórne wypisanie jedynych możliwych podatków drastycznie ograniczy mnożenie się danin państwowych, które stanowią ogromny ciężar dla podatników (w III RP poand 50% dochodów przeciętnego obywatela). Takie rozwiązanie stanowi hamulec ograniczający niekończący się rozrost aparatu pańśtwowego, który obecnie jest finansowany poprzez nakładanie co raz to nowych i wyższych podatków.

 

WYMIAR SPRAWIEDLIWOŚCI

 

Utrzymywanie funkcjonalnego wymiaru jest jedną z najważniejszych funkcji państwa. Składa się on z kilku głównych elementów:

  • prawa karnego (Kodeks Karny RP);
  • organów prowadzących śledzctwa (Siły Porządkowe);
  • prawnej reprezentacji stron (oskarżyciel prywatny lub publiczny oraz obrońcy z wyboru lub z urzędu);
  • Sądów (struktura sądownictwa, sędziowie oraz organy ich powołujące).

Zgodnie z proponowaną Konstytucją RP, Sądy stoją na straży praw i swobód obywateli, a odgórnie przewidziana struktura sądownictwa nie może być poddana większym zmianom. Konstytucja RP gwarantuje też każdemu prawo do wniesienia wniosku do Sądu o rozpatrzenie jego sporu administracyjnego z jakimkolwiek organem Władzy Publicznej (po wyczerpaniu wszystkich administracyjnych środków odwoławczych) oraz z jakąkolwiek inną osobą prywatną lub prawną. Dostęp do Sądu nie może być obarczony znacznymi obciążeniami finansowymi lub formalnymi. Każdemu przysługuje też prawo do osobistego reprezentowania samego siebie przed Sądem Pokoju, Sądem Dystryktu i Sądem Apelacyjnym, z wyjątkiem gdzie umyślnie utrudnia on przebieg obrad. Stronom postępowania przed Sądem przysługuje również prawo do rzetelnego wysłuchania ich pozycji zanim Sąd wyda wyrok lub orzeczenie oraz do obszernego uzasadnienia wydanego wyroku lub orzeczenia.

 

1. Kodeks Karny RP

Kodeks Karny RP uchwalany jest przez Sejm RP w formie ustawy i zawiera pełną listę przestępstw ściganych na terytorium RP oraz kar za ich popełnienie. Nie obejmuje on czynów mających miejsce poza terytorium RP z wyjątkiem przedstawicieli Władzy Publicznej, działających w sposób oficjalny, lub w ramach miedzynarodowego prawa karnego. Nikogo nie można sądzić za przestępstwo nieznajdujące się w Kodeksie Karnym RP w czasie rzekomego popełnienia czynu. Nikogo też nie można poddać karze nieprzewidzianej przez Kodeks Karny RP za przestępstwo, za popełnienie którego osoba ta została skazana. Kodeks Karny RP nie może również zawierać kar nieludzkich lub okrutnych, kar pieniężnych o nieracjonalnej wysokości czy kar długoletniego pozbawienia wolności za przestępstwa, które nie wyrządziły żadnej konkretnej szkody innej osobie prywatnej. Kodeks Karny RP musi za to zawierać zwartą definicję każdego przestępstwa, wszystkie jego części składowych, dostępne kontratypów (powodu popełnienia czynu które negują winę – np. działanie w samoobronie) oraz najniższe i najwyższe możliwe kary za jego popełnienie. Kodeks Karny RP musi też określać czas, po którym każde przestępstwo ulega przedawnieniu i nie może być to więcej niż 10 lat (z wyjątkiem przestępstw opierających się na umyślnym odebraniu życia innej osobie prywatnej, czyli morderstwach). 

Przestępstwa przewidziane w Kodeksie Karnym RP dzielą się na lokalne (ścigane przez organy Władzy Samorządowej), oraz ponad-lokalne (ścigane przez organy Władzy Centralnej RP). Przestępstwami o charakterze lokalnym są wszystkie przestępstwa z wyjątkiem:

  • przestępstw popełnianych przez zorganizowane grupy przestępcze działające na terenie więcej niż 1 Gminy;
  • przestępstw popełnianych w ramach działalności mającej swoje źródło poza terytorium RP;
  • przestępstw mających bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo państwa jako całości;
  • przestępstw o charakterze terrorystycznym;
  • przestępstw w rozumieniu prawa międzynarodowego;
  • przestępstw dotyczących ochrony kompetencji Władzy Centralnej RP;
  • przestępstw popełnianych przez żołnierzy Sił Zbrojnych RP.

Przestępstwa przewidziane w Kodeksie Karnym RP dzielą się również na występki (sądzone w Sądach Pokoju) i zbrodnie (sądzone w Sądach Dystryktu). Występki zagrożone są karą nie wyższą niż 1 rok pozbawienia wolności (lub karą inną niż pozbawienie wolności), a zbrodnie zagrożone są karą nie mniejszą niż 1 roku pozbawienia wolności.

Kodeks Karny RP odgórnie przewiduje też przestępstwo pogwałcenia Konstytucji RP poprzez uniemożliwienie jakiejkolwiek osobie prywatnej lub prawnej działania w sposób, który Konstytucja RP gwarantuje w ramach praw i swobód. Przestępstwo to wymaga świadomego postępowania z taką intencją (lub przynajmniej z wiedzą, że postępowanie takie będzie tym skutkowało) i odnosi się wyłącznie do członków Władzy Publicznej (czyli urzędników) wykonujących swoje funkcje. Skazanie za przestępstwo pogwałcenia Konstytucji RP skutkuje samoczynnym usunięciem ze stanowiska w organach Władzy Publicznej, podczas zajmowania którego doszło do popełnienia takiego przestępstwa. Kodeks Karny RP odgórnie przewiduje również przestępstwa istniejące w ramach międzynarodowego prawa karnego.

Kodeks Karny RP nie może za to przewidywać odpowiedzialności karnej za postępowanie w sposób, który Konstytucja RP gwarantuje w ramach praw i swobód lub za postępowanie, które nie groziło, nie naraziło ani nie wyrządziło żadnej konkretnej szkody:

  • innej osobie prywatnej lub prawnej;
  • zwierzęciu zdolnemu do świadomego zachowania;
  • środowisku naturalnemu poza granicami własnej posesji;
  • organom Władzy Publicznej (poprzez oszustwo, działanie na szkodę finansową lub umyślne utrudnianie pełnienia funkcji przewidzianych przez Konstytucję RP);
  • państwu (poprzez umyśle działanie wbrew jego wyraźnemu interesowi – tylko w odniesieniu przedstawicieli lub członków Władzy Publicznej wykonujących swoje funkcje).

Kodeks Karny RP nie może również przewidywać odpowiedzialności karnej za postępowanie, które co prawda groziło, naraziło lub wyrządziło konkretną szkodę innej osobie, ale osoba ta, bedąc osobą pełnoletnią i świadoma sytuacji, wyraziła na takie postępowanie zgodę.

Ponadto, Kodeks Karny RP nie może przewidywać odpowiedzialności karnej za stowarzyszenie z osobami skazanymi za takie samo lub pokrewne przestępstwo, bez żadnego aktywnego udziału w nim, lub za rozważanie popełnienia tego lub pokrewnego przestępstwa, bez podjęcia żadnych przygotowań w tym kierunku, lub za ujawnienie informacji objętej klauzulą tajności jeśli informacja ta dowodzi, lub może być racjonalnie wzięta za to, że dowiodłaby, że jakikolwiek przedstawiciel lub członek Władzy Publicznej popełnił, popełnia lub przygotowuje popełnienie jakiekiegokolwiek przestępstwa (ang. whistlerblower protection).

UzasadnieniePrzejrzysty kodeks karny jest podstawowym elementem dobrze skonstruowanego wymiaru sprawiedliwości. Kedks ten musi zawierać pełną listę przestępstw wraz z ich definicjami napisanym w sposób zrozumiały dla przeciętnego obywatela. Każdy obywatel musi być w stanie przejrzeć kodeks karny i rozumieć czego się zabrania i jakie kary groża za popełnienie poszczególnych przestępstw. Wymaga to żeby taki Kodeks nie był zbyt długi i ograniczał się głównie do przestępstw, które wyrządzają krzywdę innym osobom. Zakazywanie postępowania, które nie wyrządza nikomu krzywdy jest niedopuszczalnym ograniczeniem wolności osobistej i jako takie jest niedopuszczalne. Jasny musi być również podział na przestępstwa lekkiej i ciężkiej wagi, czyli zbrodnie i występki, oraz dostępne wobec nich kontratypy.

2. Siły Porządkowe

Siły Porządkowe, zarówno na poziomie Władzy Samorządowej jak i Władzy Centralnej RP zapewniają bezpieczeństwo wszystkim osobom przebywającym na terytorium RP. Nie dysponują one bronią inną niż broń małokalibrowa, taką samą, której prawo do posiadania gwarantowane jest również osobom prywatnym. Siły Porządkowe nie działają też pod przykryciem bez nakazu sądowego wydanego na podstawie uzasadnionego podejrzenia, że osoba lub grupa, która jest obiektem dochodzenia, przygotowuje popełnienie, popełnia lub popełniła przestępstwo i wyłącznie tam gdzie inne metody śledzcze byłby znacząco mniej skuteczne w postawieniu osób podejrzanych w stan oskarżenia przed Sądem. Natomiast Siły Porządkowe pracujące w terenie posiadają przy mundurze kamery rejestrujące przez cały czas obraz i dźwięk w ich bezpośrednim otoczeniu.

UzasadnienieUzborojenie Sił Porządkowych powinno być odgórnie kontrolowane tak żeby nie dopuścić do militaryzacji sił porządkowych doprowadzając do znacznego zwiększenia ich agresywności wobec obywateli. Wprowadzając zasadę, że Siły Porządkowe dysponują bronia o podobnej mocy do broni, którą dysponują obywatele, Konstytucja RP utrzymuje równowagę między ogranami porządkowymi a społeczeństwem, nawet jeśli jesto to tylko równowaga psychologiczna, zapobiegając tym samym tworzeniu się na dłuższą metę państwa policyjnego. Z tego samego powodu, Konstytucja RP wprowadza również stały nadzór władzy sądowniczej nad Siłami Porządkowymi poprzez wymóg uzyskania nakazu sądowego przed wykonaniem większości czynności operacyjnych oraz nakłada na nie obowiązek noszenia kamery przy mundurze. Wszystkie te rozwiązania umacniają odpowiedzialność Sił Porządkowych przed obywatelami.

3. Pracownicy Sądów

 A. Wysoka Komisja Sądownicza

Proponowana Konstytucja RP stosuje mieszany sposób wybiera sędziów. Większość z nich jest mianowana przez Wysoką Komisję Sądowniczą, która stoi na straży niezawisłości Sądów Dystryktu i Sądów Apelacyjnych. Kadencja Wysokiej Komisji Sądowniczej trwa 7 lat i składa się ona łącznie z 15 członków:

  • 3 członków mianowanych przez Naczelnego Radcę Republiki;
  • 3 członków mianowanych przez Pierwszego Sędziego Sądu Najwyższego;
  • 3 członków mianowanych przez Prokuratora Generalnego RP;
  • 3 członków mianowanych przez Prezydenta RP.
  • 3 członków mianowanych przez Sejm RP.

Wysoka Komisja Sądownicza podejmuje decyzje zwykłą większością głosów przy obecności co najmniej 12 członków. Głównym zadaniem Wysokiej Komisji Sądowniczej jest mianowanie Sędziów Dystryktu i Sędziów Apelacyjnych. Wydaje ona też rekomendacje co do pożądanej wysokości wynagrodzenia tych Sędziów, w tym może również wydać zgodę na proponowane obniżenie ich wynagrodzenia. Komisja nadzoruje też zatrzymania Sędziów Dystryktu i Sędziów Apelacyjnych podejrzanych o popełnienie przestępstwa, w tym może nakazać ich natychmiastowe wypuszczenie.

Drugą ważną funkcją Wysokiej Komisji Sądowniczej jest nadzór nad działalnością Sędziów Dystryktu i Sędziów Apelacyjnych, co do których zachodzi podejrzenie niewłaściwego lub nieudolnego postępowania. W tym kontekscie Wysoka Komisja Sądownicza może przeprowadząc rozpoznania, podczas których może wzywać świadków, zarówno Sędziów Dystryktu i Sędziów Apelacyjnych, jak i innych przedstawicieli i członków Władzy Publicznej, do zeznawania pod przysięgą.

Wysoka Komisja Sądownicza ma obowiązek odwołać ze stanowiska każdego Sędziego Dystryktu lub Sędziego Apelacyjnego, któremu udowodniła umyślne spowodowane  pomyłki sądowej lub który został skazany prawomocnym wyrokiem za przestępstwo o charakterze zbrodni. Wysoka Komisja Sądownicza może też (ale nie musi) odwołać jakiegokolwiek Sędziego Dystryktu lub Sędziego Apelacyjnego ze stanowiska w przypadku:

  • ukończenia przez niego 85 lat;
  • udokumentowanej poważnej choroby, która ma znaczący negatywny wpływ na funkcjonowanie jego umysłu;
  • udokumentowanego nawracającego rażącego zachowania w przestrzeni publicznej, które ma znaczący negatywny wpływ na wizerunek sądownictwa;
  • udokumentowanego nawracającego wydawania nakazów sądowych niepopartych odpowiednim materiałem dowodowym;
  • skazania go prawomocnym wyrokiem za przestępstwo o charakterze występku, które ma znaczący negatywny wpływ na wizerunek sądownictwa.
UzasadnienieSą co najmniej 3 powszechnie praktykowane sposoby zapełniania kadry sądownicznej – mianowanie przez organy władzy wykonawczej (często w konsultacji z władzą ustawodawczą), bezpośrednie wybory oraz powołanie przez specjalnie powstałe w tym celu komisje. Konstytucja RP proponuje połączenie tych sposobów zapewniające dywersyfikację kadry sędziowskiej co ma na celu zapobieganie dominacji kadry sędziowskiej przez jedną opcję polityczną. Zgodnie z tym rozwiązaniem, Wysoka Komisja Sądownicza powołuje Sędziów Dystryktu i Sędziów Apelacyjnych, czyli kadry sądów średniego poziomu. Sędziowie niższego szczebla (Sędziowie Pokoju) są wybierani w wyborach bezpośrednich, a Sędziowie wyższego szczebla (Sędzowie Najwyższsi) mianowanych są przez Prezydenta RP. Oczywiście są oni nieusuwalni bez udokumentowanego zawinienia. Sama Wysoka Komisja Sądownicza również posiada zdywersyfikowany skład i cieszy się pełną niezależnością w pełnieniu swoich zadań.  

 

B. Sędziowie 

Sędziowie zasiadający w Sądach Dystryktu mianowani są dożywotnio przez Wysoką Komisję Sądowniczą w liczbie zapewniającej prawidłowe funkcjonowanie Sądów Dystryktu. Sędzią Dystryktu może zostać wyłącznie osoba z obywatelstwem RP w wieku co najmniej 30 lat, która:

  • praktykowała prawo na terytorium RP przez co najmniej 10 lat; lub
  • praktykowała prawo na terytorium RP przez co najmniej 5 lat i poza terytorium RP, lub w ramach prawa międzynarodowego, przez co najmniej 5 lat; lub
  • praktykowała prawo na terytorium RP przez co najmniej 5 lat i posiada co najmniej tytuł Doktora Nauk Prawnych i była pracownikiem naukowym w sferze prawa przez co najmniej 5 lat.

Sędziowie Dystryktu nie mogą zajmować żadnego innego stanowiska w organach Władzy Publicznej ani prowadzić działalności gospodarczej. Otrzymują oni wynagrodzenie za swoją pracę, a ich pensja i zakontraktowana emerytura nie może ulec zmniejszeniu bez zgody Wysokiej Komisji Sądowniczej.

Sędziowie zasiadający w Sądach Apelacyjnych mianowani są dożywotnio przez Wysoką Komisję Sądowniczą w liczbie zapewniającej prawidłowe funkcjonowanie Sądów Apelacyjnych spośród Sędziów Dystryktu z co najmniej 10-letnim stażem na tym stanowisku. Podobnie jak Sędziowie Dystryktu, Sędziowie Apelacyjni nie mogą zajmować żadnego innego stanowiska w organach Władzy Publicznej ani prowadzić działalności gospodarczej. Otrzymują oni wynagrodzenie za swoją pracę, a ich pensja i zakontraktowana emerytura nie może uleć zmniejszeniu bez zgody Komisji Sądowniczej.

W kontraście do Sędziów Dystryktu i Sędziów Apelacyjnych, Sedziowie Najwyżsi mianowani są dożywotnio przez Prezydenta RP (a nie Wysoką Komisję Sądowniczą), spośród Sędziów Apelacyjnych z co najmniej 10-letnim stażem na tym stanowisku. Sędziowie Najwyżsi nie mogą zajmować żadnego innego stanowiska w organach Władzy Publicznej ani prowadzić działalności gospodarczej, a ich pensja i zakontraktowana emerytura nie może ulec zmniejszeniu bez ich osobistej zgody.

W przeciwieństwie do pozostałych Sędziów, którzy wszyscy są mianowani, Sędziowie Pokoju są wybierani w wyborach przez i spośród mieszkańców Gminy na stanowiska w Sądach Pokoju. Sędziowie Pokoju z zasady nie mogli nigdy praktykować prawa na terytorium RP lub poza jej granicami i nigdy nie mogli być pracownikami naukowym w sferze prawa. W czasie wypełniania swoich obowiązków otrzymują oni doradzctwo co do obowiązującego prawa ze strony Radców Sądów Pokoju (wykształconych prawników zatrudnionach przez Sądy). Sędziowie Pokoju nie mogą zajmować żadnego innego stanowiska w organach Władzy Publicznej.

UzasadnienieNajważniejszą zasadą funkcjonowania kadry sądownicznej zgodnie z Konstytucja RP jest zasada progresji, która stanowi, że Sędziowie są powoływani spośród prawników z bogatym doświadczeniem w zakresie praktykowania prawa i umieszczani są w pierwszej kolejności w sądach niżej instancji (Sądów Dystryktu), a dopiero po nabyciu szerokiego doświadczenia na tym stanowisku, mogą być oni nijako awansowani do Sądów wyższej instancji (Sądów Apelacyjnych). Tam również muszą nabyć szerokie doświadcznie zanim mogą być mianowani przez Prezydenta RP do Sądu Najwyższego. Zasada progresji sprawia, po pierwsze, że sędziami zostają ludzie o sporym doświadczeniu w różnych dziedzinach prawa i najczęściej w wieku średnim o sporym doświadczeniu życiowym, a nie bardzo młodzi ludzie świeżo po aplikacji sędziowskiej jak to ma miejsce obecnie w III RP. Po drugie, zasada ta dyktuje, że sędziowie Sądów wyższych instancji mają bogate doświadczenie zawodowe i poszerzone kompetencje co ułatwia rozpatrywanie bardziej skomplikowanych sporów prawnych na etapie apelacyjnym.

D. Immunitet Sędziowski 

Wszystkim Sędziom Sądów innych niż Sąd Pokoju przysługuje immunitet sędziowski. Żaden Sędzia Dystryktu lub Sędzia Apelacyjny nie może zostać zatrzymany przez Siły Porządkowe bez zgody Komisji Sądowniczej z wyłączeniem sytuacji, gdzie zostaje złapany na gorącym uczynku przy popełnianiu przestępstwa. W takich przypadkach Sędzia taki nadal może zostać wypuszczony jeśli Wysoka Komisja Sądownicza złoży o to wniosek.

Żaden Sędzia Najwyższy, inny niż Pierwszy Sędzia Sądu Najwyższego, nie podlega zatrzymaniu przez Siły Porządkowe bez zgody Pierwszego Sędziego Sądu Najwyższego z wyłączeniem sytuacji, gdzie zostaje złapany na gorącym uczynku przy popełnianiu przestępstwa. W takich przypadkach Sędzia taki nadal może zostać wypuszczony jeśli Pierwszy Sędzia Sądu Najwyższego złoży o to wniosek. 

Natomiast Pierwszy Sędzia Sądu Najwyższego nie podlega zatrzymaniu bez zgody co najmniej 3 innych Sędziów Najwyższych z wyłączeniem sytuacji, gdzie zostaje złapany na gorącym uczynku przy popełnianiu przestępstwa.  W takich przypadkach Sędzia ten nadal może zostać wypuszczony jeśli co najmniej 3 innych Sędziów Najwyższych złoży o to wniosek.

UzasadnienieKażdy system sądownictwa przewiduje immunitet sędziowski jako niezbędny element gwarantujący niezależność władzy sądownicznej. Ten typ immunitetu chroni Sędziów przed potencjaną presją wywoływaną przez władzę wykonawczą i pozwala im sprawować swoje funkcje w zgodzie z własnym sumieniem. W przeciwieństwie do obecnie funkcjonującego systemu immunitetu sędziowskiego, ten proponowany przez Konstytucję RP nie chroni przed karami administracyjnymi lub postawieniem w stan oskarżenia, gdzie Sędzia nadal może wykonywać swoje obowiązki do czasu ogłoszenia wyroku lub gdzie została wydana zgoda na jego zatrzymanie.

E. Ława Przysięgłych 

Ława Przysięgłych zasiada wyłącznie w Sądzie Dystryktu i tylko w sprawach karnych gdzie oskarżony został oskarżony o co najmniej jedno przestępstwo o charakterze zbrodni. Ława Przysięgłych składa się z 12 losowo wybranych i bezstronnych mieszkańców lokalnych Gmin, zarejestrowanych w lokalnym Rejestrze Wyborczym, którzy posiadają obywatelstwo RP i ukończyli 21 lat. Udział w Ławie Przysięgłych jest obowiązkowy, ale Ławnicy Przysięgli otrzymują zwrot kosztów związanych z pełnieniem swojej funkcji. Skład Ławy Przysięgłych zasiadającej w sprawach nie może się powtórzyć ani być zbliżony.

Ława Przysięgłych orzeka samodzielnie o stanie faktycznym i stosuje obowiązujące prawo pod przewodnictwem Sędziego Dystryktu, a obrady Ławy Przysięgłych są tajne i pozostają tajemnicą państwową, która nie podlega odtajnieniu. Obrady Ławy Przysięgłych mogą mieć miejsce w odosobnieniu jeśli taka izolacja jest niezbędna dla zachowania integralności jej obrad.

Na koniec procesu, Ława Przysięgłych wydaje wyrok ‘Winny’ lub ‘Niewinny’ co najmniej 11 głosami. Ława Przysięgłych może wydać wyrok uniewinniający w każdych okolicznościach i musi o tym zostać poinformowana przez Sędziego Dystryktu przed rozpoczęciem obrad, a od takiego wyroku nie przysługuje oskarżycielowi odwołanie. Z drugiej strony, oskarżonemu uznanemu za winnego przez Ławę Przysięgłych zostaje wymierzona kara przez Sędziego Dystryktu zgodnie z obowiązującym prawem.

Ława Przysięgłych, która nie jest w stanie podjąc decyzji co do winy oskarżonego w racjonalnym okresie czasu, musi zostać zwolniona ze swoich obowiązków i zarządza się powtórzenie procesu przed nowo-wylosowaną Ławą Przysięgłych. Oskarżony, co do którego 3 różne Ławy Przysięgłe nie są w stanie wydać wyroku, musi zostać uznany za niewinnego.

UzasadnienieŁawa Przysięgłych jest jednym z najważniejszych organów sprawiedliwego wymiaru sprawiedliwości. Jest ona ostanią linią obrony przed tyranią. Ława Przysięgłych umożliwia udział przeciętnych obywteli w działaności wymiaru sprawiedliwości. Obecnie w Polsce ten szczególnie istotny element ogranicza się do występowania instytucji ławników. Wybierani są oni na 4 lata przez Rady Gmin, a ich kandydatury mogą być zgłaszane przez obywateli. Niestety, wymagane jest poparcie co najmniej 50 osób z czynnym prawem wyborczym, co bardzo ogranicza społeczną aktywność w tym obszarze. Ponadto zwykle brakuje chętnych na stanowiska ławników. Tak zaprojektowana instytucja ławników niestety nie zapewnia wysokiego udziału społecznego w sprawowaniu władzy sądowniczej. Rozwiązaniem tego problemu jest zastąpenie ławników Ławą Przysięgłych. Po pierwsze, co do zasady, skład ławy przysiegłych nie może się powtórzyć. Tym samym, zamiast tych samych ławników wybieranych na kilkuletnie kadencje, polskie Sądy doświadczą ciągłej wymiany elementu społecznego. Po drugie, Ława Przysięgłych jest dużo bardziej odporna na naciski ze strony sędziów zawodowych. Z racji tego, że ci sami członkowie Ławy Przysięgłych nie pojawiają sie przed sądem w żadnym innym procesie, nie muszą oni dbać o swoje przyszłe interesy czy stosunki ze środowiskiem sędziowskim. Po trzecie, z racji swojej roli, Ława Przysięgłych nie może spychać obowiązku podejmowania decyzji na sędziów zawodowych, jak to się ma w przypadku większości ławników. Ponadto, wprowadzenie Ławy Przysięgłych ma znaczący wpływ na ostateczną długość rozpraw karnych, jako że, tradycyjnie, od wyroku uniewinniającego wydanego przez Ławę Przysięgłych nie przysluguje apelacja, cały proces karny kończy się na Sądzie pierwszej instancji. Dodatkowo, Ława Przysięgłych może operować jedynie w trybie trial polegającym na przeprowadzania procesu w kilka dni następujących po sobie, co sprawia, że całe postępowanie, od chwili oficjalnego rozpoczęcia, nie może trwać miesiącami lub nawet latami, jak to się zdarza obecenie.

F. Obrońcy Publiczni

Istotnym elemntem dobrze funkcjonującego wymiaru srpawiedliwości są skuteczni Obrońcy Publiczni (obrońcy przypisywani „z urzędu”). Utrzymywani są oni przy Sądach Pokoju, Sądach Dystryktu i Sądach Apelacyjnych. Obrońcy Publiczni rekrutowani są wyłącznie z prawników, którzy praktykują prawo kryminalne przez co najmniej 1 rok. Sądy prowadzące Rejestry Obrońców Publicznych muszą też dokładać starań aby Obrońcy ci prezentowali właściwy poziom umiejętności pozwalający na skuteczną reprezentację prawną w procesie karnym.

Przed Sądem Pokoju i Sądem Dystryktu, Obrońcy Publiczni przydzielani są nieodpłatnie wszystkim:

  • osobom podejrzanym o popełnienie przestępstwa, wobec których prowadzone są czynności dochodzeniowe przez Siły Porządkowe;
  • oskarżonym o popełnienie przestępstwa, wobec których toczy się postępowanie karne;
  • osobom, wobec których toczy się jakiekolwiek postępowanie prowadzone przez jakikolwiek organ Władzy Publicznej, które może się zakończyć pozbawieniem wolności o charakterze innym niż karne (np izolacja medyczna, zatrzymanie cudzoziemca przed wydaleniem z kraju).

Przed Sądem Apelayjnym, Obrońcy Publiczni przydzielani są nieodpłatnie wszystkim skazanym za popełnienie przestępstwa przed Sądem Pokoju lub Sądem Dystryktu, którzy chcą wnieść odwołanie od wyroku lub wymierzonej kary oraz osobm, które zostały pozbawione wolności w ramach decyzji o charakterze innym niż karna i decyzja ta została podtrzymana przez Sąd Pokoju lub Sąd Dystryktu.

UzasadnienieDobrze funkcjonyjący system Obrońców Publicznych jest elementarną częścią sprawiedliwego sądownictwa. Obrońcy Publiczni muszą być w stałej dyspozycji osób podejrzanych i oskarżonych o przestępstwa, których nie stać na opłacenie obrońcy z wyboru. Jest to jeden z nielicznych przykładów gdzie Władza Publiczna musi być zobowiązana do pokrywania kosztów świadczenia usługi dla osób prywatnych ze środków publicznych. Wynika to z faktu, że osoba podejrzena lub oskarżona o przestępstwo (niewinna do momentu orzeczenia o winie przez Sąd) jest poddana procesowi ustanawiania o jej winie przez organy publiczne wbrew swojej woli i pod przymusem i dlatego należy zapewnić jej możliwość skutecznego dowodzenia swoich racji, nawet jeśli jej nie stać na samodzielne opłacenie obrońcy. Jako, że osoba taka jest nijako wepchnięta w interakcję z organami państowymi, uczciwość nakazuje, żeby te same organy pokryły koszta tej interakcji poniesione przez obywatela.

4. Funkcjonowanie Sądów

A. Oskarżenie Prywatne

Zgodnie z proponowaną Konstytucją RP, domyślnym sposobem wnoszenia oskarżenia w sprawach karnych jest oskarżenie prywatne wnoszone przez ofiarę domniemanego przestępstwa lub przez inną osobę lub organizację w jej imieniu. Oskarżenie takie może być wniesione tylko dobrowolnie i decyzja o odstąpieniu od wniesienia takiego oskarżenia nie możę powodować wniesienia oskarżenia publicznego (przez prokuratora) w jego miejsce. Mimo tego, każda ofiara przestępstwa, której przysługuje prawo do wniesienia oskarżenia prywatnego, może bezpłatnie wnioskować do Biura Prokuratora Gminy o wniesienie oskarżenia publicznego w miejsce oskarżenia prywatnego. W takim przypadku Biuro Prokuratora Gminy ma obowiązek wnieść takie oskarżenie jeśli tylko istnienie uzasadnione podejrzenie, ze przestępstwo faktycznie miało miejsce. Takie oskarżenie publiczne wniesione w miejsce oskarżenia prywatnego może zostać przerwane w każdej chwili na wniosek ofiary, która zapoczątkowała ten proces.

Przestępstwa o charakterze lokalnym niepozostawiające żadnej ofiary mogącej wnieść oskarżenie prywatne ścigane są z oskarżenia publicznego przez pobliskie Biuro Prokuratora Gminy, a oskarżenia publiczne, które nie są efektem wniosków ofiar przestępstwa, mogą być wnoszone wyłącznie gdzie jest to zgodne z ogólnym poczuciem sprawiedliwości. Przestępstwa o charakterze ponad-lokalnym ścigane są wyłącznie w ramach oskarżenia publicznego przez Biuro Prokuratora Generalnego RP.

UzasadnieniePrzeniesienie punktu ciężkości z systemu opartego o oskarżęnia publiczne oskarżenia prywatne umożliwia rozległą kontrolę społeczeństwa nad funkcjonowaniem wymiaru sprawiedliwości. Rozwiązanie takie znacznie ogranicza samowolę prokuratorów, która jest plagą III RP. Oddając kontrolę nad oskarżeniem w ręcę osób indiwidualnych, Konstytucja RP zachęca do pozasądowego rozwiązywania sporów, który jest często dużo bardziej efektywny z uwagii na swój koszt i czas realizacji.

B. Konstytucyjność Aktów Prawnych

Przy zunifikowanym pionie sądownictwa wprowadzonym przez proponowaną Konstytucję RP, konstytucyjność wszystkich aktów prawnych może zostać zbadana przez każdy Sąd w postępowaniu karnym, cywilnym lub administracyjnym, na wniosek którejkolwiek ze stron, a akty prawne uznane za niekonstytucyjne tracą swoją moc prawną z chwilą ogłoszenia wyroku lub orzeczenia Sądu. Część aktu prawnego uznanego za niekonstytucyjny, który według Sądu można z powodzeniem oddzielić od reszty aktu, bez utraty jego ogólnego znaczenia, może pozostać w mocy prawnej.

UzasadnienieUnifikacja pionu sądownictwa (tj. stworzenie jednego systemu sądowego z pojedynczym Sądem Najwyższym w miejsce Trybunału Konstytucujnego, Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz zwyczajnego Sądu Najwyższego (jak to ma miejsce w III RP), wiąże się z ograniczeniem biurokracji, ustanowieniem transparentnego systemu precedensu oraz podniesienia rangi sądownictwa jako całości, poprzez znaczące podniesienie rangi Sądu Najwyższego. Umożliwienie Sądom powszechnym badanie konstytucujności aktów prawnych poprawia efektywność rozwiązywania sporów sądowych poprzez uproszczenie procedur w zakresie sprawdzania konstytucyjności aktów prawnych i likwidację sytuacji gdzie kompetencje tych sądów niepotrzebnie się dublują. Pojedynczy Sąd Najwyższy rozpatrujący apelacje dotyczące wszystkich aspektów prawodawstwa cieszy się większym autorytetem niż którykolwiek z obecnie istniejących Sądów wyższych. Ma na to wpływ też sam skład Sądu Najwyższego, w którym zasiada tylko 7 Sędziów rozpatrujących wszystkie sprawy zawsze w pełnym składzie. Ponieważ jest ich tylko kilku i pełnią swoje funkcje przez wiele lat, moją oni szansę wypracować sobie autorytet w społeczeństwie oraz ukształtować orzecznictwo Sądu w sposób przewidywalny i spójny, na co nie ma szans przy kilku Sądach wyższych, w których zasiadają dziesiątki Sędziów po kilka lat każdy. O ile wymiana najważniejszych „urzędników” państwowych jest jak najbardziej pożądana przy władzy ustawodawczej i wykonawczej, o tyle przy władzy sądowniczej stabilność interpretacji prawa wymaga powolnej i stopniowej wymiany kadry. 

 C. Precedens Sądowy

Zjawisko precedensu sądowego jest fundamentalne dla istnienia dobrze funkcjonującego sądownictwa. Wbrew powszechnemu poglądowi, precedens sądowy istnieje również w państwach o systemach prawnych tzw. kontynentalnych, w tym III RP, chociaż w ograniczonej wersji. Proponowana Konstytucja RP przewiduje wzmocnienie zjawiska precedensu sądowego dla podniesienia kompatybilności i spójność orzeczeń sądowych. 

W tym celu, wyroki i orzeczenia Sądu Najwyższego wiążą wszystkie inne Sądy w zakresie panującej wykładni obowiązującego prawa, a Sąd Najwyższy nie odstępuje od raz orzeczonej wykładni obowiązującego prawa, z wyjątkiem gdzie taka wykładnia stała się wyraźnie przestarzała. W drugiej kolejności, wyroki i orzeczenia Sądu Apelacyjnego wiążą Sądy Dystryktu i Sądy Pokoju, a Sąd Apelacyjny nie odstępuje od raz orzeczonej wykładni prawa, z wyjątkiem gdzie taka wykładnia została pośrednio lub bezpośrednio podważona przez Sąd Najwyższy. Dodatkowo, w zakresie postępowań opierających sie o prawo międzynarodowe, Sądy powinny brać pod rozwagę orzeczenia właściwych Sądów i Trybunałów międzynarodowych.

UzasadnienieUmocnienie instytucji precedensu sądowego poprzez utrwalenie jego zasad w Konstytucji RP wprowadza długotrwałą klarowność w systemie sądownictwa i znacząco podnosi przewidywalność orzeczeń sądowych. Ponadto, prowadzenie publicznej bazy danych takiego orzecznictwa umożliwia wszystkim zainteresowanym obywatelem zapoznanie się z sądową interpretację prawa, co zwiększa transparentność całego systemu prawnego państwa.

D. Obraza Sądu 

Autorytet Sądów wymaga aby sędziowie ściśle kontrolowali przebieg obrad i zachowanie stron. W tym celu, każdy Sąd musi być wyposażony w instrumenty prawne nakładające sankcje na osoby sabotujące prowadzenie obrad. Takie sankcje przyjmują postać tzw „obrazy Sądu,” która może zajść gdy:

  • osoba umyślnie zakłóca obrady Sądu;
  • osoba nie stawiła się na wezwanie Sądu;
  • osoba popełnia krzywoprzysięstwo;
  • osoba nie dotrzyma obowiązku nałożonego na nią przez Sąd;
  • osoba nie dotrzyma zaobowiązania złożonego przed Sądem.

Osoba, która dopuściła się obrazy Sądu może zostać ukarana pieniężnie lub skierowana przez ten Sąd do aresztu, w ramach decyzji administracyjnej, na okres nie dłuższy niż 7 dni, a osoba, która powiela zachowanie, które zostało już uznane za obrazę Sądu, może zostać postawiona w stan oskarżenia, w trybie publicznym, o przestępstwo obrazy Sądu.

UzasadnienieMożliwość szybkiego ukarania kogoś za obrazę Sądu jest wyjątkowym uprawnieniem Sądów. Z jednej strony takie uprawnienie jest konieczne dla utrzymania majestatu sądownictwa oraz efektywnego przeprowadzania przewodu sądowego, z drugiej strony może być to dokliwa kara nałożona bez rozległych zabezpieczeń proceduralnych, które normalnie przysługują w postepowaniu każdemu, wobec kogo może zostać orzeczone pozbawienie wolności. W wiązku z wyjątkowością instytucji obrazy Sądu, pożytecznym jest opisanie go w Konstytucji RP w celu odgórnego wprowadzenia równowagi między słusznymi uprawnieniami Sądów w tym zakresie, a prawami osoby, wobec której Sąd zamierza uruchomić procedurę obrazy Sądu.

E. Nakazy Sądowe 

Wszystkie nakazy sądowe wydawane są przez Sądy Pokoju i Sądy Dystryktu na wniosek Służb Porządkowych lub Biur Prokuratorów, złożonych z wyprzedzeniem, i muszą być poparte materiałym dowodowym wykazującym co najmniej uzasadnione podejrzenie, że osoba będącą obiektem nakazu planuje popełnić, popełnia lub popełnił przestępstwo. Takie nakazy mają na celu wyłącznie zgromadzenie potrzebnego materiału dowodowego aby postawić osobę będącą obiektem nakazu, lub osoby z nią związane, w stan oskarżenia przed Sądem. Wszystkie nakazy sądowe muszą zawierać szczegółowe informacje na temat obiektu nakazu oraz możliwej czasu realizacji działania przewidzianego przez nakaz. Wszystkie nakazy mogą być wydane wyłącznie wobec pojedynczej osoby, a wszelki materiał dowodowy zgromadzony podczas wykonywania operacji umożliwionej przez nakaz sądowy musi zostać przedstawiony Sądowi, który wydał ten nakaz oraz sobie będącej obiektem tego nakazu.

Wszystkim osobom, wobec których Sąd wydaje nakaz sądowy przysługuje też prawo do bezzwłocznego bycia poinformowanym o jego egzekucji, z wyjątkiem gdzie nakaz taki odnosi się do działania długotrwałego – w takim przypadku osobie takiej przysługuje prawo do bycia poinformowanym o jego egzekucji bezzwłocznie po jego ostatecznym wygaśnięciu. Wszystkie nakazy sądowe przewidujące działanie długotrwałe muszą też samoczynnie wygasąć po nie więcej niż 6 miesiącach i mogą być odnowione wyłącznie przez innego Sędziego niż ten, który uprzednio wydał taki nakaz.

Wszelki materiał dowodowy zgromadzony przez Siły Porządkowe poprzez działanie wymagające nakazu sądowego, który został zgromadzony bez jego pozyskania lub z jego pogwałceniem, nie podlegają rozpatrzeniu przez Sąd.

UzasadnienieZasady wydawania nakazów sądowych są bardzo istotne z punku widzenia wolności osobistych obywateli. III RP boryka się z problemem wydawania nakazów sądowych de facto na życzenie organów śledczych, w większości bez gruntownego przestudiowania materiału dowodowego pod kątem zasadności takiego nakazu. Podstawową funkcją sądów jest ochrona wolności i prywatności obywateli, co powinno odbywać się również przy okazji rozpatrywania wniosków o nakazy sądowe. Sądy powinny zawsze podchodzić do takich wniosków z lekką dozą sceptycyzmu, który musi zostać rozwiany przez silny materiał dowodowy zanim jakikolwiek nakaz zostanie wydany. Dodatkowo, wszystkie nakazy wydawane przez Sąd powinny mieć wąski zakres oddziaływania, tak żeby jeden nakaz nie był pretekstem dla szeroko zakrojonych czynności operacyjnych wobec osób postronnych. W tym kontekście, określenie zasad wydawania nakazów sądowych oraz odgórne uregulowanie ich wewnętrznej struktury w Konstytucji RP jest bardzo porządane.

5. Niepubliczne Sądy Arbitrażowe

Sądy Pokoju i Sądy Dystryktu, posiadające pierwotną jurysdykcję do rozpatrywania sporów cywilnych nie muszą wcale być najpopularniejszą platformą rozpatrywania takich sporów. Takie spory mogą być z powodzeniem rozstrzygane przed niepublicznymi sądami arbitrażowymi jeśli strony sporu wydały na to zgodę w czasie zawarcia umowy lub w momencie zaistnienia sporu. Jurysdykcja niepublicznych sądów arbitrażowych może zostać podważona przez stronę sporu wyłącznie jeśli takowy sąd arbitrażowy nie stosuje podstawowych zasad sprawiedliwego rozstrzygania sporu, co jest oceniane w odniesieniu do zasad postępowania toczących się przed Sądem Dystryktu. W przypadku udanego podważenia jurysdykcji niepublicznego sądu arbitrażowego, spór rozstrzygany jest przed Sądem Pokoju lub Sądem Dystryktu, zgodnie z istniejącym podziałem jurysdykcji.

UzasadnienieZapewnienie platformy dla rozwiązywania sporów jest podstawowym zadaniem Władzy Publicznej. W tym celu Władza Publiczna utrzymuje cały system sądownictwa, który jest do dyspozycji obywateli w razie zaistnienia sporu cywilnych. Jednakże, nie oznacza to, że sądy publiczne są jedynym miejscem rowiązywania takich sporów. Zgodnie z proponowaną Konstytucją RP, publiczne sądy stają się zapasowym miejscem rowiązywania sporów, które w pierwszej kolejności będą rozstrzygane przed prywatnymi sądami arbitrażowymi. Takie sądy oferują elestyczne procedury sądowe, które mogą być łatwo dostosowane do typu sporu, który akurat zaistniał i przez to skracają czas jego rozstrzygnięcia. Prywatne sądy arbitrażowe są używane na całym świecie i przeciętnie generują mniejsze koszty dla stron sporu niż tradycjne sądy publiczne, a jednocześnie nie stanowią żadnego obciążenia dla budżetu państwa. Proponowana Konstytucja RP sprawia, że taki sposób rozwiązywania sporów cywilnych będzie szeroko stosowany z obopólną korzyścią zarówno dla obywateli, jak i organów publicznych.

 

ORDYNACJA WYBORCZA

 

Zgodnie z proponowaną Konstytucją RP, udział we wszystkich wyborach i referendach jest dobrowolny, ale wymaga uprzedniej rejestracji w odpowiednim Rejestrze Wyborczym (nie później niż 30 dni przed datą wybrów lub referendum). Taka rejestracja automatycznie pociąga za sobą obowiązek pełnienia funkcji Ławnika Przysięgłego w razie zostania wylosowanym.

Wszystkie wybory i referenda są jawne i ogłaszane z wyprzedzeniem, a głosowanie jest zawsze tajne. Nikt nie może być zmuszony do głosowania na żadnego konkretnego kandydata w wyborach lub za żadną konkretną opcją w referendum, ani do ujawnienia na kogo lub na co oddał swój głos. Każdemu głosującemu w wyborach lub referendum przysługuje wyłącznie jeden głos. Każdy głosujący w wyborach lub referendum głosuje osobiście lub, jeśli nie jest w stanie, poprzez pełnomocnika uprzednio zarejestrowanego we właściwym Rejestrze Wyborczym.

UzasadnienieKluczowym dla ordynacji wyborczej zarysowanej przez proponowaną Konstytucję RP jest wymóg zarejestrowania się w Rejestrzę Wyborczym co najmniej miesiąc przed datą wyborów lub referendum. Rejestry Wyborcze prowadzone są przez Wysoką Komisję Wyborczą. Takie rozwiązanie funkcjonuje z powodzeniem w wielu krajach takich jak Wielka Brytania czy Stany Zjednoczony. Rejestry Wyborczne zastępują też rejestr meldunkowy. Są one zwyczajnie listą osób zamieszkałych w danym regionie, które wyrażają chęć wzięcia udziału w następnych wyborach lub referendum. Raz wpisane nazwisko do Rejestru Wyborczego pozostaje w nim aż osoba taka sama zdecyduje o jego usunięciu, albo ze względu na brak dalszej chęci udziału w wyborach lub referendum, albo ze względu na zamianę miejsca zamieszkania. Wpisanie się do Rejestru Wyborczego nie oznacza obowiązku wzięcia udziału w jakimkolwiek głosowaniu – wyłącznie taką możliwość. Z drugiej strony, wpisanie się do Rejestru Wyborczego wiąże się jednak z obowiązkiem zasiadania w Ławie Przysięgłych jeśli zostanie się wylosowanym do pełniania takiego obowiązku. Ława Przysięgłuch jest kluczowym elementem systemu prawnego przewidzianego przez proponowaną Konstytucję RP i dlatego musi mieć stałą pulę osób, która będzie ten obowiązek pełnić gdy tylko zajdzie taka potrzeba. Łączenie Rejestru Wyborczego z obowiązkiem pełnienia funkcji Ławnika Przysięgłego jest tradycyjnym rozwiązaniem istniejącym od wieków np. w Wielkiej Brytanii. Powstanie Rejestrów Wyborczych jest de facto nieuniknione w chwili zlikwidowania rejstru meldunkowego, który obecnie jest narzędziem kontroli obywateli. Dodatkowo, obowiązek aktywnego wpisania się do Rejestru Wyborczego przez osoby, które chcą wziąć udział w wyborach lub referendum, ogranicza udział osób przypadkowych, przez co podnosi jakość głosowania oraz zmniejsza przypadkowość wyników.

1. Wybory Samorządowe

W wyborach do Władz Samorządowych mogą kandydować i głosować jedynie osoby zamieszkujące na codzień (od co najmniej 1 roku) daną jednostkę samorządową (np. Gminę), bez względu na posiadane obywatelstwo. Kandydatów do organów Władzy Samorządowej mogą zgłaszać też jedynie mieszkańcy danej jednostki samorządowej w liczbie nie mniejszej niż 1 tys.

W wyborach do organów uchwałodawcznych Władzy Samorządowej (Rada Gminy / Rada Miasta) mogą kandydować i głosować jedynie osoby, które ukończyły 18 lat. W wyborach do organów wykonawczych (Wójt / Burmistrz) mogą kandydować i głosować jedynie osoby, które ukończyły 25 lat. W wyborach do organów innych niż uchwałodawcze lub wykonawcze (np. Sędziowie Pokoju) mogą kandydować i głosować jedynie osoby, które ukończyły 30 lat.

Skargi na nieprawidłowości przy przeprowadzaniu wyborów do Władzy Samorządowej lub referendum organizowanym przez Władzę Samorządową mogą być składane do Sądu Pokoju danej Gminy.

 

2. Wybory Centralne

W wyborach do Sejmu RP mogą kandydować i głosować jedynie z obywatelstwem RP powyżej 21 roku życia, zamieszkujący na codzień, od co najmniej 1 roku, Gminę, lub jej okręg, z którego Poseł RP ma zostać wybrany, uprzednio zarejestrowani w lokalnym Rejestrze Wyborczym. Kandydatów do Sejmu RP mogą zgłaszać jedynie osoby posiadające obywatelstwo RP w liczbie nie mniejszej niż 3 tys. Nikt nie może zostać wybrany do Sejmu RP więcej niż 3 razy. Skargi na nieprawidłowości zaistniałe przy przeprowadzaniu wyborów do Sejmu RP mogą być składane do lokalnego Sądu Dystryktu.

W wyborach na stanowisko Prezydenta RP mogą kandydować i głosować jedynie osoby z obywatelstwem RP, bez względu na miejsce zamieszkania, uprzednio zarejestrowani w krajowym Rejestrze Wyborczym. W wyborach na stanowisko Prezydenta RP mogą kandydować i głosować jedynie osoby, które ukończyły 30 lat. Kandydatów na stanowisko Prezydenta RP mogą zgłaszać jedynie osoby posiadające obywatelstwo RP w liczbie nie mniejszej niż 100 tys. Nikt nie może zostać wybrany na stanowisko Prezydenta RP więcej niż 2 razy. Skargi na nieprawidłowości zaistniałe przy przeprowadzaniu wyborów na stanowisko Prezydenta RP mogą być składane do Sądu Najwyższego.

UzasadnienieProponowana Konstytucja RP przyjmuje założenie, ze Władza Centralna RP jest władzą uzupełniającą wobec Władzy Samorządowej i zajmuje się jedynie zagadnieniami o znaczeniu strategicznym. W związku z tym, wybory do takiej władzy wymagają lepszej znajomości poważnych kwesti, często o znacznym stopniu skomplikowania, w porównaniu z wyborami do Władzy Samorządowej, która zajmuje się na codzień zagadnieniami dużo prostszymi, bliskimi wszystkim mieszkańcom bez wyjątku. Z tego powodu porponowana Konstytucja RP podnosi wiek czynnego i biernego prawa wyborczego do Sejmu RP do 21 lat, a na stanowisko Prezydenta RP do lat 30. Takie rozwiązanie podnosi jakość oddawanych głosów oraz zapobiega populizmowi politycznemu, a jednocześnie zwiększa prawdopodobieństwo, że osoby oddające swój głos mają przynajmniej ogólną więdzę i doświadczenie życiowe pozwalające im na dokonanie świadomego wyboru.

3. Głosowanie Zza Granicy

Obywatelom RP przebywającym na stałe poza terytorium RP przysługuje czynne prawo wyborcze we wszystkich wyborach i referendach organizowanych przez Władzę Centralną RP. Obywatelom RP przebywającym na stałe poza terytorium RP o liczebności równej lub większej niż 500 tys., w granicach jednego państwa, przysługuje reprezentacja w Sejmie RP w postaci 1 Posła RP na każde 500 tys. obywateli RP. Kandydaci na Posłów RP z zagranicznych okręgów wyborczych musieli spędzić co najmniej połowę roku poprzedzającego wybory w państwie, z okręgu którego kandydują. Obywatelom RP przebywającym na stałe poza terytorium RP o liczebności mniejszej niż 500 tys., w granicach jednego państwa, przysługuje prawo głosu w wyborach do Sejmu RP na kandydatów innych dowolnych zagranicznych okręgów wyborczych. Skargi na nieprawidłowości zaistniałe przy przeprowadzaniu wyborów do Sejmu RP w zagranicznych okręgów wyborczych mogą być składane do Sądu Najwyższego.

UzasadnienieSzacuje się, że poza granicami III RP żyje do 20 milionów Polaków i osób z polskim pochodzeniem. Jest to liczba tak duża, że nie można jej pominąć w konstruowaniu sprawiedliwej ordynacji wyborczej. W samych tylko Stanach Zjednoczonych żyje prawie 10 milionów Polaków i osób z polskim pochodzeniem, po około 2 miliony w Niemczech i Brazyli, po około 1 milionie we Francji, Wielkiej Brytani i Kanadzie i po około 500 tys. w Argentynie i na Białorusi. Pozostałe 2 miliony żyją w mniejszych skupiskach polonijnych w dziesiątkach innych krajów. Jeśli państwo polskie poczuwa się do więzi z Polakami i osobami z polskim pochodzeniem żyjącymi poza granicami III RP, należy uwzględnić takie osoby przy reprezentacji parlamentarnej. W tym celu, proponowana Konstytucja RP tworzy specjalne zagraniczne okręgi wyborcze w krajach gdzie populacja Polonii przekracza 500 tys. osób. Takich państw jest na dzień dzisiejszy 5 i dałyby one łącznie do 25 Posłów polonijnych. Nie jest to liczba, która wywołałaby rewolucję parlamentarną przy Sejmie RP liczącym około 400 Posłów, ale jednocześnie jest to stały i słyszalny głos Polonii, który mógłby być kluczem do wielu projektów legislacyjnych. Z drugiej strony, takie rozwiązanie wzmacniałoby też więzi między Polonią a państwem polskim i jednocześnie przyniosłoby powiew świeżości w polskim parlamentaryźmie.

4. Wysoka Komisja Wyborcza

Wszystkie wybory i referenda na terytorium RP organizowana są przez Wysoką Komisję Wyborczą, która czuwa nad integralnościa procesu głosowania, zliczania głosów oraz ogłaszania wyników. Przy organizowaniu wyborów lub przeprowadzaniu referendum, Wysoka Komisja Wyborcza musi angażować ochotników ze społeczności lokalnej do obserwowania procesu głosowania oraz zliczania głosów. Wysoka Komisja Wyborcza kalkuluje też dokładny czas zakończenia kadencji wszystkich przedstawicieli Władzy Publicznej i ogłasza terminy wyborów na następne kadencje oraz prowadzi Rejestr Wyborczy-krajowy oraz lokalne Rejestry Wyborcze. Wysoka Komisja Wyborcza czuwa też nad kształtem okręgów wyborczych i może nakazać zmianę ich granic jeśli zostały nakreślone w sposób, który daje nieuczciwą przewagę jednemu kandydatowi lub jednemu rodzajowi kandydatów.

Wysoka Komisja Wyborcza składa się z 15 Sędziów Sądów Apelacyjnych w stanie spoczynku mianowanych na to stanowisko przez Prezydenta RP spośrów kandydatów przedstawionych przez Sejm RP. Kadencja członków Wysokiej Komisji Wyborczej trwa 7 lat. Mogą oni jednak zostać odwołani ze stanowiska przez Prezydenta RP za zgodą większości 2/3 całkowitej liczby Posłów RP. Członkowie Wysokiej Komisji Wyborczej są niezależni od innych organów Władzy Publicznej i nie mogą zajmować żadnych innych stanowisk w organach Władzy Publicznej.

UzasadnienieWysoka Komisja Wyborcza jest organem analogicznym do obecnie funkcjonującej Państwowej Komisji Wyborczej (PKW), która cieszy się zła renomą w III RP. PKW składa się na dzień dzisiejszy z 3 Sędziów Trybunału Konstytucyjnego, 3 Sędziów Sądu Najwyższego oraz 3 Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego. Proponowana Konstytucja RP uznaje zasadność istnienia niezależnego organu państwowego zajmującego się przeprowadzaniem wyborów oraz fakt, że powinien on funkcjonować w oparciu o środowisko sędziowskie, jako z zasady najmniej zaangażowane w bieżące spory polityczne. Jednakże, w związku z połączeniem funkcji Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego w ramach jednego Sądu Najwyższego, którego Sędziowie zasiadają na swoim stanowisku de facto dożywotnio, proponowana Konstytucja RP powierza urząd członków Wysokiej Komisji Wyborczej Sędziom Apelacyjnym w stanie spoczynku. Rangą, są oni drugą najwyższą grupą Sędziów w proponowanym systemie sądownictwa, a z racji tego, że są w stanie spoczynku, są jeszcze bardziej odsunięci od spraw bieżących, co promuje ich niezależność i bezstronność. Z drugiej strony, utworzenie dodatkowego stopnia kariery dla Sędziów Apelacyjnych, z których znakomita większość nie będzia miała już możliwości awansu, będzie dodatkowym atutuem zachęcającym do pełniania tej funkcji.

 

OSOBY NIELETNIE I UBEZWŁASNOWOLNIONE

 

Osoby nieletnie i ubezwłasnowolnione cieszą się specjalnymi przywilejami i prawami gwarantowanymi przez Konstytucje RP. Opiekę nad osobami nieletnimi i ubezwłasnowolnionymi sprawują w pierwszej kolejności ich opiekunowie prawni. Opieka taka uzupełniana jest przez Władzę Samorządową, gdzie interes takich osób tego wymaga. Osoby nieletnie i ubezwłasnowolnione nie mogą być poddawane testom lub badaniom medycznym przeprowadzanym w ramach dochodzenia prowadzonego przez Siły Porządkowe bez zgody ich opiekunów lub nakazu sądowego. Osoby nieletnie i ubezwłasnowolnione nie mogą być poddawane też przesłuchaniu w ramach dochodzenia prowadzonego przez Siły Porządkowe podczas nieobecności ich opiekunów lub, w sytuacjach nagłych, niezależnego psychologa. Dodatkowo, osoby nieletnie poniżej 14 roku życia i ubezwłasnowolnione nie podlegają odpowiedzialności karnej z wyjątkiem gdzie Sąd jest przekonany, ponad wszelką uzasadnioną wątpliwość, że rozumieli oni znaczenie swoich czynów i potencjalne konsekwencje, w czasie ich popełnienia.

Każdemu opiekunowi osoby nieletniej przysługuje prawo do wychowywania jego podopiecznego zgodnie z osobistymi przekonaniami oraz do decydowania o zabiegach i leczeniu medycznym dla swojego podopiecznego, ale decyzja taka może zostać podważona przez Sąd Pokoju na wniosek tego lekarza, gdzie wykaże on, że podjęta decyzja nie leży w interesie pacjenta. Każdemu opiekunowi osoby nieletniej przysługuje też prawo do wybrania dla ich podopiecznego edukacji, którą uważa za najlepszą, tak długo jak naucza ona podstawowych umiejętności potrzebnych dla poprawnego funkcjonowania w społeczeństwie.

Prawo opieki nad osobą nieletnią nie możę zostać ograniczone lub wygaszone, z wyjątkiem poprzez orzeczenie Sąd Pokoju na wniosek właściwych organów jednostki samorządowej (opieki społecznej) poparty jednoznacznymi dowodami na psychiczne lub fizyczne znęcanie się nad podopiecznym przez jego opiekuna (lub za jego wiedzą, lub poprzez jego zaniechanie). Opiekunom, którym ograniczono prawo do opieku nad podopiecznymi, przysługuje prawo do podważenia stosowności takiego orzeczenia sądowego co najmniej raz na 6 miesięcy gdzie mogą one wykazać, że przyczyny, które doprowadziły do wydania go wygasły i prawdopodobnie nie powrócą. Osoby nieletnie, których opiekunowie zostali pozbawieni praw do opieki nad nimi, muszą zostać umieszczeni u osób najbliższych, które wyrażą gotowość przyjęcia ich, lub, w przypadku braku takich osób bliskich, w domu opieki lub u innych osob zdolnych do pełnienia tej roli.

Nikt nie może zostać ubezwłasnowolniony inaczej niż poprzez orzeczenie Sądu Pokoju wydane na wniosek osoby bliskiej lub właściwych organów jednostki samorządowej (opieki społecznej) poparty jednoznacznymi medycznymi dowodami na to, że osoba będąca przedmiotem wniosku nie jest w stanie podejmować poważnych decyzji o swoim życiu ze względu na swój zły stan psychiczny. Przy orzeczeniu o ubezwłasnowolnieniu, Sąd Pokoju musi przypisać osobie ubezwłasnowolnionej opiekuna prawnego spośród jego bliskich lub, w przypadku ich braku, właściwych organów jednostki samorządowej. Sąd może tez, w oparciu o jednoznaczny materiał dowodowy wskazujący na to, że osoba ubezwłasnowolniona stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia lub życia swojego lub innych osób, zdecydować o umieszczeniu takiej osoby w zakładzie zamkniętym o charakterze medycznym. Decyzja taka wygasa samoczynnie po 1 roku i może być odnowiona przez Sąd Pokoju wyłącznie na wniosek lekarza prowadzącego poparty jednoznacznym materiałem dowodowym wskazującym na to, że osoba taka nadal stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia lub życia swojego lub innych osób. Każdej osobie ubezwłasnowolnionej i jej opiekunowi przysługuje prawo do złożenia wniosku do Sądu Pokoju o podważenie wydanego orzeczenia ubezwłasnowalniającego lub skierowującego do zakładu zamkniętego, co najmniej raz na 6 miesięcy, jeśli może ona wykazać, że przyczyny, które doprowadziły do wydania tego orzeczenia wygasły i prawdopodobnie nie powrócą.

Każdemu opiekunowi osoby ubezwłasnowolnionej, która nie została skierowana do zakładu zamkniętego, przysługuje prawo do decydowania o zabiegach i leczeniu medycznym dla swojego podopiecznego, ale decyzja taka może zostać podważona przez Sąd Pokoju na wniosek lekarza prowadzącego, gdzie wykaże on, że podjęta decyzja nie leży w interesie pacjenta.

UzasadnienieProponowana Konstytucja RP uznaje, że osoby nieletnie i ubezwłasnowolnione są specjalną grupą społeczną, która powinna cieszyć się specjalnymi przywilejami prawnymi. Wynika to oczywiście z dużego stopnia bezbronności takich osób i faktu, że wymagają one często nieprzerwanej opieki ze strony swoich bliskich. Proponowana Konstytucja RP wprowadza w związku z tym, z jednej strony, szereg przywilejów, z których takie osoby mogą korzystać, a z drugiej strony, wzmacnia sytuację prawną ich opiekunów, uznając, że to w znakomitej większości na nich spada cieżar takiej opieki. Dodatkowo, proponowana Konstytucja RP oksreśla też zasady pozbawiania opiekunów prawa opieki w stytuacjach, gdzie nadużywają oni swjej pozycji wobec podopiecznych. W tym kontekście, proponowana Konstytucja RP stara się wprowadzić równowagę między prawami przysługującymi opiekunom, a uprawnieniami organów publicznych, takich jak opieka społeczna, których zadaniem jest interweniować gdzie opiekunowie poważnie zaniedbują swoje obowiązki.

 

PRAWA I SWOBODY OBYWATELSKIE

 

Karta Praw jest integralną cześcią Konstytucji RP i zawiera listę praw i swobód obywatelskich, których władza państwowa nie może naruszyć. Wszelkie prawa gwarantowane przez Konstytucję RP podlegają użytkowaniu w sposób bezpośredni, bez wymogu otrzymania jakiejkolwiek formy pozwolenia lub licencji. Przysługują one osobom prywatnym i prawnym, jesli to tylko możliwe, i podlegają użytkowaniu w sferze prywatnej i publicznej.

Wszelkie prawa i swobody gwarantowane przez Konstytucję RP nie podlegają regulacjom ani ograniczeniom przez organy Władzy Publicznej, z wyjątkiem gdzie ich wykorzystanie:

  • wyrządza konkretną szkodę innej osobie;
  • wyrządzą znaczącą szkodę środowisku naturalnemu poza granicami własnej posesji;
  • wyrządza znaczącą krzywdę zwierzęciu zdolnemu do świadomego zachowania.

Wszelkie prawa i swobody gwarantowane przez Konstytucję RP mogą natomiast podlegać regulacjom lub ograniczeniom przez organy Władzy Publicznej wobec:

  • osób nieletnich;
  • osób ubezwłasnowolnionych;
  • osób, których pozbawiono wolności na drodze nakazu, orzeczenia lub wyroku Sądu lub zatrzymania przez Siły Porządkowe, łącznie z osobami przebywającymi na warunkowym zwolnieniu z odbywania kary pozbawienia wolności.
  • przedstawicieli i członków Władzy Publicznej, podczas działa w sposób oficjalny.

Takie prawa i swobody, z wyjątkiem najbardziej kardynalnych praw, których ograniczenie pogwałaciłoby godność ludzką, mogą podlegać również regulacjom lub ograniczeniom w czasie Stanu Wyjątkowego (w stosunku do osób bez obywatelstwa RP) i Stanu Wojennego (w stosunku do wszystkich osób na terytorium RP).

Wszelkie regulacje i ograniczenia wprowadzane przez organy Władzy Publicznej w stosunku do praw i swobód gwarantowanych przez Konstytucję RP, gdzie jest to dozwolone, muszą zawsze posiadać uzasadniony cel i pozostawać proporcjonalne do tego celu.

 

1. Prawo do Nietykalności Cielesnej

Prawo do nietykalnoci cielesnej jest najbardziej podstawowym prawem przysługującym każdemu człowiekowi. Zawiera ono w sobie wolność od:

  • tortur;
  • nieludzkiej lub okrutnej kary;
  • eksperymentów zagrażającym zdrowiu;
  • niewoli;
  • pracy przymusowej (z wyjątkiem poboru w czasie wojny lub pracy orzeczonej przez Sąd jako część kary za popełnione przestępstwo);
  • zabiegów i eksperymentów medycznych bez świadomej zgody.

Dodatkowo, nikogo nie wydala się z terytorium RP do miejsca, gdzie istnieje uzasadnione podejrzenie, że byłby on narażony na utratę życia lub tortury, nieludzką lub okrutną karę, z wyjątkiem gdzie osoba taka stanowi poważne zagrożenie dla bezpiczeństwa państwa.

UzasadnieniePrawo do nietykalności cielesnej jest głęboko osadzone w obecnym prawodawstwie krajowym i międzynarodowym, a proponowana Konstytucja RP buduje na zapisach istniejących dzisiaj. Elementem dodatkowym w obrębie prawa do nietykalności cielesnej jest bezpośredni zapis dotyczący wydalania osób bez obywatelstwa RP poza terytorium kraju w przypadkach, gdzie istnieje poważne ryzyko dla ich zdrowia lub życia. Obecnie to zagadnienie jest regulowane w sposób pośredni poprzez szeroką interpretację przepisów chroniących przed zagrożeniami dla zdrowia i życia na poziomie ogólnym. Proponowana Konstytucja RP doprecyzjonowuje zasady, które muszą być stosowane przez państwo w takich wypadkach. Ma to na celu zwiększenie przewidywalności tego rodzaju zasad oraz zmiejszenie możliwości manipulowania tymi zasadami.

2. Prawo do Wolności Fizycznej

Prawo do wolności fizycznej w pierwszej kolejności reguluje okoliczności, w których osoba może zostać zatrzymana przez Siły Porządkowe i inne organy państwowe. Co do zasady, zatrzymanie osoby może nastąpić wyłącznie przy uzasadnionym podejrzeniu, że co najmniej jedna z okoliczności przewidzianych przez Konstytucję RP ma zastosowanie.

Prawo do zatrzymania na potrzeby postępowania karnego obejmuje wyłącznie sytuacje gdzie zachodzi uzasadnione podejrzenie, że zatrzymany popełnił, popełnia lub przygotowuje popełnienie przestępstwa i w związku z tym należy postawić go w stan oskarżenia przed Sądem. Zatrzymanie na potrzeby postępowania karnego nie może trwać dłużej niż 24h bez nakazu sądowego. Nakaz sądowy na dalsze zatrzymanie wydawany jest wyłącznie gdzie istnieje uzasadnione podejrzenie, że zatrzymany stanowi zagrożenie dla innych osób lub zamierza utrudniać dochodzenie. Zatrzymanemu, wobec którego planuje się uzyskanie nakazu sądowego na dalsze zatrzymanie, przysługuje prawo zwrócenia się do Sądu o odmowę wydania takiego nakazu.

Prawo do zatrzymania na potrzeby inne niż postępowanie karne obejmuje wyłącznie sytuacje gdzie zachodzi uzasadnione podejrzenie, że zatrzymany powinien być doprowadzony do Sądu lub innych organów Władzy Publicznej w związku z wydaną decyzją Sądu nakazującą:

  • umieszczenie go w izolacji medycznej, gdzie zatrzymany przenosi niebezpieczną chorobę zakaźną;
  • umieszczenie go w zakładzie opieki, gdzie zatrzymany jest nieletnim;
  • umieszczenie go w zakładzie zamkniętym o charakterze medycznym, gdzie zatrzymany jest ubezwłasnowolniony;
  • umieszczenie go w areszcie za obrazę Sądu;
  • pojawienie się w Sądzie w charakterze świadka;
  • wydalenie go z terytorium RP.

Prawo do zatrzymania osoby należ w pierwszej kolejności do Sił Porządkowych. W sytuacji gdzie Siły Porządkowe nie są obecne w miejscu zaistnienia potrzeby zatrzymania, zatrzymanie takie może być dokonane przez osoby prywatne. Zatrzymanie takie może zostać dokonane wyłącznie na okres niezbędny do przekazania zatrzymanego Siłom Porządkowym. Przy dokononaniu zatrzymania przez osoby prywatne, zobowiązane one są do niezwłocznego poinfromowania Sił Porządkowych o fakcie zatrzymania i zapewnienia bezpieczeństwa zatrzymanemu oraz jego humanitarne traktowanie do czasu przejęcia go przez Siły Porządkowe. Każde zatrzymanie osoby dokonane przez Siły Porządkowe, lub przejęcie przez nie zatrzymanego z rąk osób prywatnych, musi być dokonane w sposób otwarty przy niewłocznym poinformowaniu zatrzymanego o powodzie zatrzymania i przysługujących mu prawach oraz poinformowaniu jego bliskich o samym fakcie zatrzymania.

Dodatkowo, nikogo oczekującego wydalenia z terytorium RP nie można pozbawić się wolności na okres przekraczający 24h bez nakazu sądowego wydanego wyłącznie gdzie zachodzi uzasadnione podejrzenie, że zatrzymany stanowi zagrożenie dla innych osób lub zamierza utrudniać egzekucję decyzji o wydaleniu go z terytorium RP. Nikogo podejrzanego o przenoszenie niebezpiecznej choroby zakaźnej nie można poddać izolacji medycznej na okres przekraczający 24h bez jego świadomej zgody lub nakazu sądowego wydanego wyłącznie na wniosek lekarza prowadzącego gdzie istnieje uzasadnione podejrzenie, że zatrzymany stanowi poważne niebezpieczeństwo dla zdrowia lub życia innych osób w związku z przenoszoną chorobą.

Każdemu przetrzymywanemu przez organy Władzy Publicznej wbrew jego woli przysługuje prawo złożenia wniosku do Sądu o zbadanie czy takie zatrzymanie jest zgodne z obowiązującym prawem. Prawo takie nie obejmuje sytuacji gdzie zatrzymanie wynika z wydanego już wyroku lub orzeczenia sądu lub nakazu sądowego. W sytuacji gdzie Sąd uzna przetrzymywanie wnioskodawcy za niezgodne z obowiązującym prawem, musi on nakazać jego bezzwłoczne wypuszczenie.

Ponadto, nikogo nie można pozbawić prawa do swobodnego przemieszczania się po terytorium RP i zamieszkania w jakiejkolwiek jej części. Nikogo też nie można pozbawić prawa wyjazdu z terytorium RP, z wyjątkiem w ramach nakazu sądowego gdzie toczy się przeciw niemu dochodzenie o popełnienie przestępstwa lub postępowanie karne i istnieje uzasadnione podejrzenie, że utrudniałby on dalsze prowadzenie tego dochodzenia lub postępowania.

Każdemu przysługuje prawo do sprawiedliwego zadośćudzynienia za zatrzymanie wbrew obowiązującemu prawu lub w błędzie za cały okres zatrzymania. Każdemu zatrzymanemu zgodnie z obowiązującym prawem, na potrzeby postępowania karnego, na okres przekraczający 24h, kto nie jest ostatecznie postawiony w stan oskarżenia lub jest uniewinniony przez Sąd, przysługuje sprawiedliwe zadośćudzynienie za cały okres zatrzymania poczynając od jego 24-ej godziny. Każdemu uznanemu za winnego popełnienia przestępstwa, pozbawionego wolności w związku z takim wyrokiem, kto ma ten wyrok unieważniony w ramach apelacji, i nie jest skazany w ramach powtórnego rozpatrzenia sprawy, przysługuje osobne prawo do osobnego sprawiedliwego zadośćuczynienia.

UzasadnieniePrawo do wolności fizycznej jest jesdnym z najbardziej podstawowych praw chronionych przez proponowaną Konstytucję RP. Określa ono przede wszystkim okoliczności pozwalające organom publicznym na zatrzymanie obywateli wbrew ich woli. W tym kontekście, proponowana Konstytucja RP rozróżnia zatrzymania na potrzeby procesu karnego i w ramach prawa cywilnego/administracyjnego. Taki podział ma zapobiegać nadużywaniu uprawnień Władzy Publicznej w postaci zatrzymywania obywateli pod nieprawdziwym pretekstem. Dodatkowo, proponowana Konstytucja RP ogranicza możliwość zatrzymania bez nakazu sądowego do 24h (zamiast obecnych 48h) oraz stawia jasne wymogi dotyczące nakazów sądowych na zatrzymanie długoterminowe. Niekończące się areszty śledcze są istną zmorą III RP, gdzie prawo działa przeciw obywatelowi zamiast go chronić. W związku z tym, proponowana Konstytucja RP wprowadza ścisłe zasady dotyczące aresztów śledczych, tak żeby maksymalnie ograniczyć ich użycie. Ponadto, proponowana Konstytucja RP rozpoznaje instytucję aresztu obywatelskiego, zgodnie z którym zatrzymanie w sytuacjach kryzysowych może być dokonane przez osoby postronne bez udziału służb porządkowych, które później przejmą pieczę nad zatrzymanym.

3. Prawo do Prywatności

Prawo do prywatności jest bardzo szerokim prawem i obejmuje zarówno wolność od działaności państwa, która ingeruje w prywatne sfery życia, jak i proceduralne prawa przysługujące w relacjach z władzą państwową. Przede wszystkim, nikogo nie poddaje się czynościom operacyjnym przeprowadzanym przez organy Władzy Publicznej, które stanowią pogwałcenie jego prywatności bez nakazu sądowego (takich jak inwigilacja). Nakaz sądowy wymagany jest co najmniej przy:

  • przeszukaniu osoby lub prywatnej posesji, z wyjątkiem osób przekraczających granicę terytorium RP;
  • inwigilacji przeprowadzanej na prywatnej posesji lub każdym innym miejscu gdzie istnieje uzasadnione poczucie prywatności;
  • zbieraniu informacji prywatnej, która nie jest dostępna publicznie (szczegółowej czy statystycznej, bezpośrednio czy od osób trzecich);
  • nadzoru komunikacji (tradycyjnej czy elektronicznej).

Wszelkie nakazy sądowe uprawniające do przeprowadzania wymienionych czynności operacyjnych muszą szczegółowo opisywać osoby i miejsca podlegające przeszukaniu lub inwigilacji, dopuszczalny czas inwigilacji oraz przetrzymywania informacji uzyskanych w ten sposób.

Prawo do prywatności obejmuje też prawo do otrzymania kopii informacji dotyczącej swojej osoby, które są przetrzymywane przez organy Władzy Publicznej, z wyjątkiem Sił Porządkowych i Sił Zbrojnych RP zbieranych w ramach toczącego się postępowania karnego lub wywiadowczego. Każdemu też przysługuje prawo do zniszczenia informacji dotyczącej jego osoby jeśli cel, w którym informacje te były zebrane wygasł. Ponadto, prywatne informacje przetrzymywane przez organy Władzy Publicznej mogą być wykorzystane jedynie w celu, w którym zostały zebrane i nie mogą być przekazywane innym organom Władzy Publicznej bez świadomej zgody osoby, której dotyczą lub nakazu sądowego.

Dodatkowo, nikogo nie można zobowiązać do rejestracji jego miejsca pobytu (np. w ramach obowiązku meldunkowego), posiadanego majątku czy nawiązanych umów bez nakazu sądowego. Nikogo nie można też zobowiązać do ujawnienia jego światopoglądu, przekonań religijnych lub cech genetycznych bez nakazu sądowego ani do ujawnienia informacji o jego tożsamości lub przyczynie pobytu w danym miejscu (np. przy ‚rutynowej’ kontroli na ulicy), z wyjątkiem gdzie osoba ta podlega zatrzymaniu w okolicznościach przewidzianych przez Konstytucję RP lub przekracza granicę terytorium RP. Nikogo też nie można pozbawić prawa do wstępowania w kontakty intymne z innymi osobami lub do odmowy wstąpienia w takie kontakty ani do wykonywania wszelkiego rodzaju zawodu w celach zarobkowych, tak długo jak nie wymaga on współudziału organów Władzy Publicznej. Wreszcie, nikogo przetrzymywanego wbrew jego woli przez organy Władzy Publicznej nie można pozbawić prawa do kontaktu z osobami najbliższymi lub przedstawicielem prawnym.

UzasadnienieNaruszanie prywatności obywateli jest stałym mankamentem III RP. Mowi się nawet, i to nie bez podstaw, że Polacy są najbardziej podsłuchiwanym narodem w Europie. Proponowana Konstytucja RP zawiera cały szereg zapisów, których głównym celem jest takie regulowanie wydawania inwigilacyjnych nakazów sądowcyh, żeby znacząco ograniczyć uprawnienia Sił Porządkowych w tym zakresie. Prowadzenie inwigilacji powinno zawsze być środkiem operacyjnym drugiej lub trzeciej kolejności, nie sposobem na ogólnie pojętą prewencję. Dodatkowo, proponowana Konstytucja RP rozszerza prawo do prywatności o cały szereg mniejszych praw proceduralnych, które pozwalają obywtelom kontrolować zbieranie i magazynowanie ich danych osobistych przez Władzę Publiczną. Jest to bardzo istotne szczególnie w dobie dzisiejszych technologii, która umożliwia bardzo szeroko zakrojone zabieranie informacji o obywatelach, które później mogą zostać łatwo nadużyte dla rozgrywek politycznych lub szantażu.

4. Wolność Słowa i Zgromadzeń

Wolność słowa i gromadzenia się jest jednym z podstawowych wolności obywatelskich o nadżędnym znaczeniu dla życia politycznego każdego państwa. W związku z tym, Konstytucja RP gwarantuje prawo do wyrażania opini i dzielenia się faktami, nawet jeśli taka opinia lub fakt jest nieuzasadniony, obraźliwy lub obsceniczny. Prawo to może być praktykowane poprzez mowę, pismo, środki masowego przekazu lub tzw „wymowne zachowanie” (np. gesty). Odbiciem tego prawa jest prawo do wysłuchiwania lub oglądania wyrażeń zawierających opinie i fakty przedstawianych przez innych oraz obserwowania ich „wymownego zachowania,” jak i do dostępu do informacji nadawanej przez istniejące środki komunikacji. Prawo to jednak może podlegać regulacjom  co do nadawanego sygnału radiowego, telewizyjnego (lub sygnałów pokrewnych), gdzie jest to niezbędne dla funkcjonowania tych mediów z punktu widzenia istniejącej technologii.

Dodatkowo, wolność słowa i zgromadzeń nie obejmuje:

  • materiałów seksualnych z udziałem nieletnich;
  • informacji objętych tajmenicą pańśtwową;
  • materiałów dotyczących toczącego się dochodzenia przez Siły Porządkowe;
  • obrad Ławy Przysięgłych;
  • obrad organów Władzy Publicznej, które zostały utajnione;
  • wyrażeń promujących niezwłoczne użycie siły wbrew obowiązującemu prawu;
  • gróźb użycia siły;
  • wyrażeń nieprawdziwych mających na celu wywołanie paniki;
  • wyrażeń propagujących teroryzm.

Wreszcie, nikogo nie można pozbawić prawa do gromadzenia się oraz kolektywnego działania, spontanicznego lub przez tworzenie zrzeszeń, oraz do odmowy takiego działania. Nikogo też nie można pozbawić prawa do nagrywania przedstawicieli i członków Władzy Publicznej, w tym Sił Porządkowych, w sferze publicznej i każdym innym miejscu gdzie nie występuje uzasadnione poczucie prywatności. Ponadto, wszelkie dokumenty generowane przez organy Władzy Publicznej muszą być udostępniane na wniosek jakiejkolwiek osoby, bez znaczących obciążeń finansowych lub formalnych, z wyjątkiem gdzie dokument taki został objęty klauzulą tajności.

UzasadnienieWolność słowa ma co najmniej kilka funkcji. Po pierwsze, jest przedłużeniem wolności sumienia, ponieważ pozwala wyartykułować swoje myśli. Po drugie, tworzy swoisty rynek pomysłów (ang. marketplace of ideas), gdzie pomysły konkurują ze sobą wzajemnie doprowadzając do przyjęcia najlepszego z nich. Po trzecie, wolność słowa jest kluczowa dla procesów demokratycznych, ponieważ pozwala na konkurowanie między sobą opcji politycznych, co jest niezbędne dla przeprowadzania wyborów i referendum. W związku z tak ważną rolą wolności słowa, proponowana Konstytucja RP gwanratuje ją w formie prawie absolutnej. Jest to zupełne przeciwieństwo obecnych przepisów regulujących wolność słowa w III RP, które ograniczają ją do minimum. Ciągłe zakazy demonstracji publicznych, zakaz krytykowania osób pełniących najwyższe funkcje państwowe oraz kryminalizacja tzw. mowy nienawiści sprawia, że wolność słowa w III RP sprowadza się de facto wyłącznie do rozmów o zagadnieniach nieistotnych z punktu widzenia funkcjonowania państwa. Proponowana Konstytucja RP odwraca tę sytuację chroniąc nie tylko wolność wypowiedzi, ale też gromadzenia i zrzeszania się oraz poprzez wprowadzenie całego szeregu praw pobocznych.

5. Prawo do Własności Prywatnej

Ochrona własności prywatnej jest jedną z najbardziej fundamentalnych funkcji każdego państwa. W związku z tym, proponowana Konstytucja RP gwarantuje prawo do dysponowania własnością prywatną wedle własnego uznania. Właściciele prywatnej posesji mają pełne regulować zasady postępowania innych osób w jej granicach (z wyjątkiem Sił Porządkowych działających w ramach nakazu sądowego związanego z tą posesją). Wszelkie dobra naturalne znalezione pod prywatną posesją lub rosnące na niej należą do jej właściciela, a własność prywatna w posiadanej prywatnej posesji rozciąga się do racjonalnej wysokości nad tą posesją zapewniającej pełne poczucie prywatności.

Nikogo nie można pozbawić własności prywatnej, całkowicie lub częściowo, bez wyroku lub orzeczenia Sądu lub nakazu sądowego wydanego wyłącznie w celu:

  • udzielenia odszkodowania przysługującego innej osobie;
  • uiszczenia nałożonych kar administracyjnych;
  • uiszczenia zasądzonych kar pieniężnych z wziązku z popełnieniem przestępstwa;
  • uiszczenia opłat za usługi udzielone przez organy Władzy Publicznej;
  • uiszczenia nałożonych podatków i danin państwowych;
  • zwrotu udzielonej pożyczki;
  • konfiskaty tej własności jako posiadanej wbrew obowiązującemu prawu;
  • konfiskaty korzyści wynikającej z popełnienia przestępstwa gdzie zostało ono popełnione przez osobę, wobec której wydaje się nakaz sądowy lub za jej wiedzą.
  • wywłaszczenia dla spożytkowania tej własności dla wzmocnienia bezpieczeństwa państwa lub budowy infrastruktury transportowej lub energetycznej, gdzie nie może to zostać efektywnie osiągnięte bez takiego wywłaszczenia i wyłącznie za odszkodowaniem o pełnej wartości rynkowej pokrywającej również utratę bezpośrednich dochodów związanych z tą własnością.

Dodatkowo, nikogo nie można tymczasowo pozbawić prawa dostępu do jego własności prywatnej bez nakazu sądowego wydanego wyłącznie:

  • w celu uniemożliwienia pozbycia się tej własności przez osobę, wobec której wydaje się nakaz dla uniemożliwienia wykonania potencjalnego nakazu lub orzeczenia Sądu wobec tej własności;
  • w celu użycia tej własności w ramach postępowania dowodowego lub sądowego;
  • w ramach zatrzymania osoby posiadającej tej własność przy sobie przez Siły Porządkowe.

W ramach wolności gospodarczej proponowana Konstytucja RR gwarantuje też prawo do swobodnej wymiany usług i towarów z innymi osobami prywatnymi i prawnymi, na wzajemnie ustalonych warunkach. Umowy zawarte w ramach swobody wymiany usług i towarów podlegają skutecznej egzekwowalności sądowej. Nikogo nie można zobowiązać do nawiązania wymiany usług lub towarów z żadną inną osobą. Umowy zawarte w ramach swobody wymiany usług i towarów nie podlegają też warunkom narzuconym przez organy Władzy Publicznej (z wyjątkiem gdzie wymagają tego zapisy Konstytucji RP). Swoboda wymiany usług i towarów może jednak podlegać racjonalnym regulacjom dotyczącym czasu i miejsca transakcji wprowadzanym przez organy Władzy Samorządowej.

Swoboda wymiany usług i towarów nie obejmuje też:

  • materiałów wybuchowych, toksycznych lub stanowiących zagrożenie biologiczne;
  • surowców o znaczeniu strategicznym;
  • broni wielkokalibrowej;
  • innych osób (handel ludźmi);
  • części ciała (np. organów);
  • usług o znamionach przestępstwa;
  • zobowiązania do nieodwracalnego świadczenia posługi (niewolnictwo);
  • umów ograniczających możliwość wymiany usług i towarów z innymi osobami prywatnymi lub prawnmi;
  • wymiany usług i towarów przez granicę terytorium RP;
  • osób nieletnich i ubezwłasnowolnionych (ograniczenia możliwości nabywania pewnych artykułów np. przez dzieci).

Dodatkowo, nikogo nie można pozbawić prawa do posiadania i dysponowania wszelkiego rodzaju zwierzęciem, z wyjątkiem w ramach nakazu sądowego gdzie zwierze to jest poddane nieuzasadnionemu i znacznemu cierpieniu fizycznemu przez swojego właścieciela lub za jego wiedzą. Nikogo też nie można pozbawić prawa do emitowania i wykorzystywania własnej waluty, w postaci fizycznej lub cyfrowej (z wyjątkiem gdzie jest ona oparta o własność, której posiadanie jest wbrew obowiązującemu prawu). Nikogo nie można też pozbawić prawa do wykluczenia innych osób z obszaru włąsnej posesji prywatnej (z wyjątkiem Sił Porządkowych działających w ramach nakazu sądowego uprawniającego ich do wkroczenia na teren tej posesji).

Co do prawa spadkowego, nikogo nie można pozbawić prawa do dysponowania jego własnością prywatną w przypadku śmierci, a prawidłowo sporządzony testament podlega skutecznej egzekwowalności sądowej. Prawidłowo sporządzony testament też nie podlega warunkom narzuconym przez organy Władzy Publicznej (np. w ramach zachowku), z wyjątkiem gdzie wymagają tego zapisy Konstytucji RP. Z drugiej strony, nikt nie może odnieść korzyści materialnej w ramach postępowania spadkowego jeśli przyczynił się do śmierci spadkodawcy w celu zapoczątkowania otrzymania takiego spadku.

Wreszcie, każdemu przysługuje prawo do odszkodowania za działania organów Władzy Publicznej będące wbrew obowiązującemu prawu lub w błędzie, które wyrządziły mu szkodę materialną. Szkoda materialna wyrządzona przez członka Władzy Publicznej działającego wbrew obowiązującemu prawu lub w błędzie musi być pokryta w pierwszej kolejności przez niego samego ze środków prywatnych. Jeśli szkoda taka nie może być pokryta w całości ze środków prywatnych osoby odpowidzialnej, musi być dodatkowo pokryta ze środków publicznych organu Władzy Publicznej zatrudniającego taką osboę. Z drugiej strony, szkoda materialna wyrządzona przez członka Władzy Publicznej działającego zgodnie z obowiązującym aktem prawnym, co do którego Sąd orzeknie później, że było to działanie niezgodne z Konstytucją RP, nie podlega odszkodowaniu. 

UzasadnienieZgodnie z teorią umowy społecznej Johna Locke’a, pańśtwo powstaje w celu ochrony życia, wolności oraz własności prywatnej swoich obywateli (ang. life, liberty and property). Niestety ochrona własności prywatnej jako główna funkcja państwa została niemal już całkowicie zapomniana, a Konstytucja III RP z 1997 roku jest bardzo nieefektywna w ochornie własności prywatnej. Nie chroni ona prawa ani do zatrzymania owoców własnej pracy, ani do zatrzymania zasobów znajdujących się pod własną posesją, ani do swobodnej wymiany towarów i usług, ani do pełnego dysponowania nabytą już własnością, ani nie chroni przed konfiskatą bez udowodnienia nielegalnego pochodzenia takiej własności. Proponowana Konstytucja RP z drugiej strony w pełni chroni prawo do nabywania, dysponowania, zbywania oraz przekazywania własności prywatnej. Obejmuje to cały szereg praw chroniących własność na każdym etapie jej istnienia. Istniejące wyjątki ograniczające prawo do własności prywatnej są odgórnie wyliczone w proponowanej Konstytucji RP, co wprowadza jasne zasady relacji na linii państwo – obywatel w zakresie własności prywatnej.

6. Prawo do Samoobrony

Prawo do działania w samoobronie jest jednym z najbardziej fundamentalnych praw człowieka. W związku z tym, nikogo nie można pozbawić prawa do samoobrony wobec zaistniałego zagrożenia lub szczerze postrzeganego jako istniejące. Prawo do samoobrony w sferze publicznej obejmuje użycie siły, która nie jest znacząco nieproporcjonalna do zaistniałego lub postrzeganego zagrożenia, a na prywatnej posesji obejmuje użycie siły wedle uznania osoby broniącej się. Prawo do samoobrony obejmuje obronę siebie samego, innych osób, własności prywatnej oraz praw i swobód gwarantowanych przez Konstytucję RP.

Dodatkowo nikogo nie można pozbawić prawa do użycia uzasadnionej siły w celu usunięcia osób z granic prywatnej posesji, które nie posiadają prawa przebywania na tej posesji i odmawiają opuszczenia jej, bez względu czy stanowią jakiekolwiek zagrożenie.

W kontekście samoobrony, nikogo też nie można pozbawić prawa do posiadania broni małokalibrowej. Prawo to obejmuje prawo do wytwarzania, nabywania, transportu, używania i sprzedaży tej broni i obejmuje samą broń, jej elementy oraz amunicję.

UzasadnienieIII RP jest państwem znanym z prześladowania osób, które działając w samoobronie okaleczyły lub uśmierciły swoich napastników. Obecna Konstytucja z 1997 roku w żadnym stopniu nie chroni prawa do samoobrony i pozwala na traktowanie osób działających w samoobronie jak pospolitych przestępców. Taki stan rzeczy jest słusznie uważany za nie do przyjęcia i proponowana Konstytucja RP zawiera szereg przepisów, które drastycznie zmieniają sytuację prawną osób działających w samoobornie. Po pierwsze, osoby takie są otaczane konstytucyjną ochroną, która uniemożliwia postawienie ich przed sądem za działanie w samoobronie, zwłaszcza gdy miało to miejsce na terenie prywatnej posesji. Prywatna posesja, czyli najczęściej dom lub mieszkanie, jest szczególnie chronione przez proponowaną Konstytucję RP jako miejsce, w którym każdy ma prawo czuć się bezpiecznie i nie musi mieć wątpliwości czy broniąc siebie, swojej rodziny czy mienia, nie zostanie później postawiony przed Sądem. Po drugie proponowana Konstytucja RP daje narzędzia umożliwiające samoobronę, tzn. chroni prawo do posiadania broni małokalibrowej. Prawo takie wyrównuje szanse między osobą broniącą się, a napastnikiem co sprzyja skutecznej obronie.

7. Prawo do Sprawiedliwego Procesu

Sprawiedliwy proces karny jest podstawą sprawiedliwego państwa. W związku z tym, Konstytucja RP gwarantuje obszerne prawa proceduralne wszystkim oskarżonym w procesie karnym.

Na wstępnym etapie procesu obejmuje to prawo do:

  • zostania poinformowanym o zarzutach i przysługujących prawach;
  • wystarczającego czasu na przygotowanie obrony;
  • uzyskania obecności świadków w ramach wezwania sądowego;
  • wzięcia udziału w procesie.

Każdemu oskarżonemu w postępowaniu karnym przysługuje przede wszystkim prawo do bycia uznanym za niewinnego do czasu udowodnienia winy (domniemianie niewinności). Udowodnienie winy w procesie karnym musi obejmować wszystkie elementy przestępstwa, włącznie z obaleniem wszelkich kontratypów, na których oskarżony polega i musi odbywać się zawsze ponad wszelką uzasadnioną wątpliwość.

Ponadto, każdemu oskarżonemu w postępowaniu karnym przysługuje prawo do zbadania wszelkiego materiału dowodowego wykorzystanego przeciw niemu, nawet jeśli stanowi on tajemnicę państwową, i przesłuchaniu w charakterze świadków wszystkich osób mających styczność z tym materiałem. Prawo do przesłuchania świadków biorących udział w procesie obejmuje wszelkie zagadnienia istotne dla ustalenia winy oskarżonego lub wymiaru potencjalnej kary i gwarantuje prawo do osobistego przesłuchania przez oskarżonego, lub przez obrońcę, z wyjątkiem gdzie świadek jest nieletnim lub osobą ubzewłasnowolnioną, a takie przesłuchanie mogłoby narazić go na wyraźny stres. W takich przypadkach, przeprowadza się przesłuchanie przez osoby trzecie w przyjaznej formie (np. poprzez sędziego w specjalnie przystosowanym do tego pokoju). W ramach procesu karnego, nie dopuszcza się też materiału dowodowego w postaci zeznań osób, które nie podlegają przesłuchaniu w charakterze świadka (np. przez nieobecność), z wyjątkim gdzie osoby takie zaginęły, zmarły lub utraciły świadomość i istnieje małe prawdopodobieństwo wyzdrowienia w bliskim czasie.

Każdemu oskarżonemu w postępowaniu karnym przysługuje też prawo do szybkiego i sprawnego procesu oraz wymierzenia kary. Nikt nie może zostać skazany za popełnienie przestępstwa później niż 1 rok od dnia, w którym został zatrzymany po raz pierwszy jako podejrzany o jego popełnienie. Każdemu przysługuje również prawo do zostania poinformowanym o materiale dowodowym świadczącym o jego niewinności lub wskazującym na złagodzenie potencjalnej kary, który oskarżyciel ma swoim posiadaniu, lub o istnieniu którego wie.

Dodatkowo, każdemu oskarżonemu w postępowaniu karnym przysługuje prawo do odmowy składania wyjaśnień bez wynikających z tego jakichkolwiek negatywnych implikacji dla ustalania jego winy. Prawo do odmowy składania wyjaśnień obejmuje również postępowanie karne dotyczące osób bliskich oraz wszelkie kontakty z organami Władzy Publicznej inne niż postępowanie karne. Prawo do odmowy składania wyjaśnień w swojej własnej sprawie nie obowiązuje gdzie została udzielona gwarancja, że oskarżony nie będzie podlegać odpowiedzialności karnej wynikającej z treści zeznań (np. w ramach tzw. programu świadka koronnego). 

Ponadto, nikt nie podlega skazaniu za przestępstwo jeśli jedynym materiałem dowodowym obciążającym go jest zeznanie Sił Porządkowych niepoparte żadnym innym niezależnym materiałem dowodowym. Nikt też nie podlega skazaniu za więcej niż jedno przestępstwo wynikające z popełnienia tego samego czynu zabronionego. Wreszcie, nikt nie podlega osądowi więcej niż raz za przestępstwo, za które został już postawiony w stan oskarżenia przed Sądem z wyjątkiem gdzie Sąd Apelacyjny lub Sąd Najwyższy, w ramach odwołania, unieważnił wyrok skazujący i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Wreszcie, każdemu oskarżonemu w postępowaniu karnym przysługuje prawo do reprezentacji prawnej. Prawo do reprezentacji prawnej przysługuje też przy nawiązaniu wszelkiego innego rodzaju kontaktu z jakimkolwiek organem Władzy Publicznej. Prawo do reprezentacji prawnej obejmuje prawo do obrońcy, tłumacza i powoływania ekspertów w zakresie istotnych zagadnień wymagających wiedzy eksperckiej i w pierwszej kolejności obejmuje prawo do wybrania obrońcy wedle własnego uznania, tak długo jak jest on opłacany ze środków prywatnych.

Jednakże, prawo do reprezentacji prawnej obejmuje też prawo do obrońcy nieodpłatnie wyznaczonego przez właściwy Sąd, jeśli osoby nie stać na opłacenie obrońcy ze środków prywatnych, w przypadku:

  • dochodzenia przygotowawczego prowadzonego przez Siły Porządkowe;
  • postępowania karnego;
  • postępowania apelacyjnego przed Sądem Apelacyjnym (po uprzednim skazaniu w ramach procesu karnego)
  • postępowania administracyjnego lub cywilnego prowadzonego przez jakikolwiek organ Władzy Samorządowej, które może się zakończyć pozbawieniem wolności. 

Pogwałcenie jakiekogokolwiek prawa przysługującego oskrażonemu w postępowaniu karnym, w czasie procesu lub na etapie dochodzenia przygotowawczego, musi skutkować oddaleniem wszelkich zarzutów wobec niego, lub unieważnienia wyroku na etapie apelacyjnym, z wyjątkiem gdzie szkoda taka może zostać naprawiona w taki sposób, aby oskarżony był w pozycji, w której byłby gdyby pogwałcenie jego praw nie miało miejsca.

UzasadnieniePrawo karne jest najpotężniejszym orężem w rekach apartu państwowego w stosunku do obywateli. W zamierzeniu system wymiaru sprawiedliwości ma chronić obywateli przed jednostkami aspołecznymi. Niestety historia pokazuje, że prawo karne jest częściej narzędziem ucisku ludności niż jej ochorny. Żeby zapobiec takiej sytuacji, proponowana Konstytucja RP zawiera szereg praw proceduralnych, które mają umożliwić sprawiedliwy postępowanie sądowe wobec osób oskarżonych o przestępstwa. Zgodnie z tradycyjną zasadą funkcjonowania prawa karnego, wywodzącą się jeszcze ze starożytnego Rzymu, każdy jest niewinny do momentu udowodnienia winy. W takim wypadku, każdy oskarżony (ale jeszcze nie skazany) zasługuje na uczciwy proces sądowy w czasie, którego będzie mógł przedstawić swoje racje przed bezstronnym Sądem. Urzeczywistnienie takiego założenia wymaga całej gamy praw proceduralnych, które zapewniają uczciwy balans między uprawnieniami oskarżycielem, a prawami oskarżonym. Bez zachowania takiego balansu, wymiar sprawiedliwości łatwo staje się narzędziem ucisku w rękach aparatu państwowego. III RP jest krajem, który cieszy się bardzo złą renomą jeśli chodzi o proces karny, ponieważ obecne prawo i Konstytucja z 1997 roku nie gwarantuje podstawowych praw, które powinny przysługiwać wszystkim oskarżonym o przestępstwa, zarówno na etapie przedprocesowym, jak i w czasie właściwego procesu przed Sądem.

8. Równość wobec Prawa

Proponowana Konstytucja RP gwarantuje równość wszystkich osób wobec prawa. W związku z tym, żaden akt prawny zastosowania ogólnego nie może wykluczać spod swojego oddziaływania żadnej grupy osób, do której mogłby być racjonalnie stosowany, ani nie może nadawać specjalnych przywilejów żadnej grupie, ani nie może odnosić się do jednej lub więcej konkretnych osób, które można zidentyfikować. Żaden akt prawny nie może też rozróżniać między pochodzeniem rasowym lub etnicznym czy orientacją seksualną lub dyskryminować z tych względów. To samo dotyczy płci, z wyjątkiem gdzie rozróżanianie takie jest niezbędne ze względu na biologiczne róznice między płciami i tylko tak długo, jak nie wprowadza to faktycznej dyskryminacji.

Żaden akt prawny nie może też rozróżniać między wyznaniami religijnymi czy dyskryminować ze względu na nie. Dla zapewnienia neutralności religijnej Władzy Publicznej, proponowana Konstytucja RP zabrania prezentowania w sposób oficjalny symboli religijnych na terenie organów publicznych, czy przeprowadzania w sposób oficjalny obrzędów religijnych na terenie takich organów lub z udziałem przedstawicieli lub członków Władzy Publicznej w charakterze oficjalnym. Ponadto, nie można przeprowadzać prywatnie obrzędów religijnych na terenie organów publicznych, jeśli mogłoby to wpłynąć na poprawne funkcjonowanie tych organów.

Wreszcie, żaden akt prawny nie może wprowadzać parytetów do organów Władzy Publicznej opartych na jakiejkolwiek cesze osobistej, której nie moża zmienić lub której zmienienie nie może być wymagane ze względu na jej trwały charakter. Wszelkie wymagania stawiane przed kandydatami na stanowiska w organach Władzy Publicznej muszą odnosić się jednakowo do wszystkich osób bez względu na płeć, wiek, kolor skóry czy religię. Podobnie, nikt nie może podlegać też wyższej lub niższej karze za popełnienie przestępstwa ze względu na jakąkolwiek cechę osobistą, której nie może zmienić lub której zmienienie nie może być wymagane ze względu na jej trwały charakter.

UzasadnienieRówność wobec prawa jest jednym z najważniejszych filarów państwa prawa. Traktowanie wszystkich jednakowo w świetle prawa jest zgodne z ogólnym poczuciem sprawiedliwości, jak i wpływa pozytywnie na funkcjoniwanie życia publicznego. Równość wobec prawa skupia się głównie na braku dyskryminacji lub faworyzacji ze względu na płeć, kolor skóry, orientację seksualną czy wyznawaną religię. Jednocześnie równość wobec prawa w szerszym kontekście powinna być rozumiana jako oddzielenie państwa od związków wyznaniowych. Tym samym organy państwowe nie powinny być miejscem oficjalnego uprawiania obrządków religijnych, ponieważ tworzy to wrażenie, że pańśtwo nie jest wcale bezstronne światopoglądowo, a tym samym nie zapewnia równych szans wszystkim swoim obywatelom bez względu na wyznawaną religię.

STANY NADZWYCZAJNE

 

Proponowana Konstytucja RP przewiduje 2 rodzaje stanów nadzwyczajnych – Stan Wyjątkowy i Stan Wojenny.

Stan Wyjątkowy reguluje porządek prawny w państwie w czasie doniosłej klęski żywiołowej lub zagrożenia paramilitarnego mającego miejsce na terytorium RP i może być ogłoszony na całym terytorium RP lub tylko na obszarze jednej lub więcej Gmin. Stan Wyjątkowy na całym terytorium RP ogłasza Prezydent RP, a na terenie Gminy Wójt lub Burmistrz, za zgodą zwykłej większości Rady Gminy lub Rady Miasta. Jeśli Rada Gminy lub Rada Miasta nie obraduje i nie może powrócić do obrad, Wójt lub Burmistrz może samodzielnie ogłosić Stan Wyjątkowy.

W czasie Stanu Wyjątkowego, Wójt lub Burmistrz może wydawać Rozporządzenia obowiązujące przez okres trwania Stanu Wyjątkowego w ramach kompetencji Władzy Samorządowej, które nie podlegają unieważnieniu przez inne organy Władzy Samorządowej. W tym czasie Wójt lub Burmistrz może użyć Sił Obrony Terytorialnej Gminy dla zwalczania klęski żywiołowej lub zagrożenia paramilitarnego lub w charakterze lokalnych Sił Porządkowych Gminy. W czasie Stanu Wyjątkowego, Wójt lub Burmistrz może też zawiesić prawa i swobody gwarantowane przez Konstytucję RP wobec osób nieposiadających obywatelstwa RP, z wyjątkiem najbardziej kardynalnych praw, których ograniczenie pogwałaciłoby godność ludzką.

Stan Wyjątkowy wygasa samoczynnie po 3 miesiącach od daty wprowadzenia, ale może zostać odnowiony z chwilą wygaśnięcia. Z drugiej strony, Stan Wyjątkowy może zostać zakończony w każdej chwili przez Prezydenta RP (jeśli na całym terytorium RP), Wójta lub Radę Gminy zwykłą (jeśli na terytorium Gminy terytorialnej) oraz Burmistrza lub Radę Miasta (jeśli na terytorium Gminy miejskiej).

Drugim typem stanu nadzwyczajnego przewidzianego w Konstytucji RP jest Stan Wojenny. Stan Wojenny reguluje porządek prawny w państwie w czasie wewnętrznego lub miedzynarodowego konfliktu zbrojnego i zawsze obejmuje całe terytorium RP. W czasie trwania Stanu Wojennego samoczynnie obowiązuje na terytorium RP prawo międzynarodowe regulujące zasady prowadzenia działań zbrojnych. Stan Wojenny ogłasza Prezydent RP za zgodą większości 2/3 Posłów RP przy obecności co najmniej połowy całkowitej liczby Posłów RP. Jeśli Sejm RP nie obraduje i nie może powrócić do obrad, Prezydent RP może samodzielnie ogłosić Stan Wojenny.

W czasie Stanu Wojennego Prezydent RP może ogłosić pobór oraz przejąć zwierzchnictwo nad wszystkimi Siłami Obrony Terytorialnej Gmin. Może on też zawiesić prawa i swobody gwarantowane przez Konstytucję RP wobec wszystkich osób na terytorium RP, z wyjątkiem najbardziej kardynalnych praw, których ograniczenie pogwałaciłoby godność ludzką. W czasie Stanu Wojennego, Prezydent RP może wydawać Rozporządzenia obowiązujące na całym terytorium RP przez okres trwania Stanu Wojennego w ramach kompetencji Władzy Samorządowej i Władzy Centralnej RP, które nie podlegają unieważnieniu przez inne organy Władzy Publicznej. Prezydent RP może też ukonstytuować tez sądy wojskowe mające jurysdykcję nad wszystkimi osobami na terytorium RP. W czasie Stanu Wojennego nie przeprowadza się też wyborów do organów Władzy Publicznej.

Straty materialne osób prywatnych lub prawnych wywołane działaniami organów Władzy Publicznej podczas trwania Stanu Wojenngo nie podlegają odszkodowaniu, o ile działania takie były przeprowadzone w dobrej wierze. Sam Stan Wojenny wygasa samoczynnie po 6 miesiącach od daty wprowadzenia, ale może zostać odnowiony z chwilą wygaśnięcia. Z drugiej strony, Stan Wojenny może zostać zakończony w każdej chwili przez Prezydenta RP lub Sejm RP.

UzasadnienieIstnienie Stanów Wyjątkowych jest niezbędne biorąc pod uwagę położenie geograficzne Polski. Przy poważnych zagrożeniach naturalnych, paralimitarnych lub militarnych, Władza Publiczna musi posiadać narzędzia niezbędne dla wyprowadzenia pańśtwa z kryzysu. Niestety czasami musi się to odbyć kosztem praw i swobód obywatelskich. Odgórne oreślenie zasad działania Stanów Wyjątkowych zapobiega sytuacji gdzie w czasie nagłego kryzysu organy pańśtwowe usilnie szukają kreatywnych sposobów obchodzenia istniejących przepisów w imię zwalczania istniejącego zagrożenia. Przy takim podejściu de facto nie istnieje żaden limit władzy państwowej w okresie kryzysu, ponieważ sama ona wyznacza sobie uprwnienia. Z drugiej strony, odgórne ustanowienie Stanów Wyjątkowych wprowadza jasne zasady działania organów Władzy Publicznej w sytuacjach kryzysowych przez co paradoksalnie zwiększa ochronę jednostki. Ponadto, zapisy regulujące Stany Wyjątkowe w tekście Konstytucji RP umożliwiają obywatelom uprzednie zapoznanie się z nimi, co będzie sprzyjać ich skuteczności w razie konieczności wprowadzenia. Wreszcie, odgórne ustalenie zasad wprowadzania oraz zakańczania Stanów Wyjątkowych ogranicza ryzyko nadużyć ze strony Władzy Publicznej, która chciałaby się pokusić o ogłoszenie jakiejś formy Stanu Wyjątkowego dla pacyfikacji potencjalnych burzliwych nastrojów społecznych, jak to miało miejsce wielokrotnie w historii.

METODY INTERPRETACJI

 

Proponowana Konstytucja RP zawiera kilka wskazówek co do jej prawidłowej interpretacji. Dokument podlega dosłownej interpretacji przeprowadzanej w dobrej wierze, tak długo jak nie skutkuje ona absurdalnym rezultatem, z uwzględnieniem pierwotnego znaczenia użytych zwrotów. Co najważniejsze, wszelkie niejasności w tekście proponowanej Konstytucji RP, jak i innych form obowiązującego prawa, podlegają interpretacji dającej osobom prywatnym i prawnym największą możliwą swobodę od ograniczeń nakładanych przez interpretowane przepisy oraz najmniejszy możliwy zakres działania organom Władzy Publicznej, zgodnie ze zwyczajnym znaczeniem użytych słów.

Ponadto, Konstytucja RP nie podlega interpretacji nakładającej na organy Władzy Publicznej obowiązek jakiegokolwiek aktywnego działania, gdzie nie jest ono jednoznacznie wyrażone, z wyjątkiem w stosunku do osób, które przetrzymywane są wbrew ich woli przez organy Władzy Publicznej.

UzasadnienieOkreślenie zasad interpretacji proponowanej Konstytucji RP w samym tekście dokumentu może się wydawać osobliwe jednakże takie proste rozwiązanie może zapobiec dekadom sporów prawnych co do właściwego znaczenia ustawy zasadniczej. Z czasem słowa naturalnie zmieniają znaczenie, a kolektywna pamięć społeczeństw blednie. W takich momentach często pojawiają się interpretacje, które znacząco odbiegają od faktycznego zamierzonego znaczenia takich wiekowych dokumentów. Taki proces jest niebezpieczny, bo może prowadzić do zupełnego rozmycia znaczenia najważniejszych zapisów chroniących prawa i wolności obywatelskie, które proponowana Konstytucja RP ma za zadanie chronić. Taki proces można obecnie zaobserować w USA gdzie ścierają się dwa główne nurty prawne – zwolennicy originalizmu (ang. originalists) i zwolennicy żywej interpretacji (ang. living constitution theorists). Te dwa nurty czytają ten sam tekst dokumentu w zupełnie odmienny sposób co nieuchronie prowadzi do bardzo poważnych sporów prawnych, które często przekładają się na spory kulturowe i polityczne prowadząc do niepokojów społecznych. Żeby ograniczyć ryzyko takiego rozwoju wypadków, proponowana Konstytucja RP sama reguluje metody swojej interpretacji. Przy jasnych zapisach dotyczących słusznych metod interepretacji, forsowanie alternatywnych zabiegów interpretacyjnych będzie znacząco utrudnione.

POPRAWKI

 

Proponowana Konstytucja RP przewiduje trzy sposoby wprowadzania poprawek, Po pierwsze, poprawki mogą być wprowadzane przez Sejm RP większością 3/4 głosów przy obecności co najmniej 2/3 wszystkich Posłów RP. Alternatywnie, poprawki mogą być wprowadzane przez Sejm RP większością 2/3 głosów przy obecności co najmniej 2/3 wszystkich Posłów RP jeśli zostają zatwierdzone w referendum ogólnokrajowym zwykłą większością głosów przy udziale co najmniej 51% uprawnionych do głosowania. Ostatnim sposobem jest wprowadzanie poprawek przez Sejm RP zwykłą większością głosów przy obecności co najmniej 2/3 wszystkich Posłów RP jeśli zostają zatwierdzone przez co najmniej 2/3 wszystkich Rad Gmin i Rad Miast.

Poprawki do proponowanej Konstytucji RP mogą być proponowane przez:

  • 1/3 wszystkich Posłów RP;
  • Prezydenta RP;
  • 500 tys. obywateli RP;
  • 1/4 wszystkich Rad Gmin i Rad Miast.

Poprawki do Konstytucji RP wchodzą w życie w różnych terminach, w zależności czego dotyczą. Poprawki odnoszące się do kształtu lub działania organów Władzy Samorządowej wchodzą w życie wraz z nową kadencją Rad Gmin i Rad Miast oraz Wójtów i Burmistrzów. Poprawki dotyczące kształtu lub działania Sejmu RP wchodzą w życie wraz z nową kadencją Sejmu RP. Poprawki dotyczące kształtu lub działania stanowiska Prezydenta RP wchodzą w życie wraz z nową kadencją Prezydenta RP. Poprawki dotyczące kształtu lub działania Wysokiej Komisji Sądowniczej lub Wysokiej Komisji Wyborczej wchodzą w życie wraz z nową kadencją tych Komisji, natomiast poprawki dotyczące wszystkich innych przepisów Konstytucji RP wchodzą w życie co najmniej 90 dni od czasu ich ostatecznego zatwierdzenia.

UzasadnienieKażda ustawa zasadniczna posiada jakiś system wprowadzania poprawek. Jest to sposób na adptację dokumentu do zmieniającej się rzeczywistości, ponieważ są one pisane na dziesiątki, a nawet setki lat. Co do zasady, poprawki do ustawy zasadniczej powinny być rzadkością i obejmować wyłącznie rozwiązania, które so absolutnie niezbędne. Trwałość ustawy zasadniczej zapewnia stabilność polityczną, a ciągłe zmiany mogą mieć poważne skutki destabilizujące. Proponowana Konstytucja RP usiłuje zachować balans między potrzebą adaptacji, a wymogiem stabilności. Tym samym, dokument opisuje kilka alternatywnych sposbów wprowadzania poprawek. Wszystkie one są stosunkowo wymagające co ogranicza swawolne wprowadzanie zmian, ale jednocześnie ponieważ istnieje kilka różnych możliwości na uchwalanie poprawek, jest to realna opcja w sytuacjach, które tego faktycznie wymagają. Opisane sposby wprowadzania zamian do proponowanej Konstytucji RP odzwierciadlają silną decentralizację Władzy Publicznej poprzez umożliwianie wprowadzania zmian drogą Władzy Centralnej RP lub Władzy Samorządowej.